7. АҚШ қор нарығының реттеуші органдары

Алдыңғы сабақта АҚШ қор нарығында сауданы уақытша тоқтату механизмімен таныстық. Бірақ бұл ережелерді кім белгілейді және олардың сақталуын кім қадағалайды? Бүгінгі мақалада АҚШ қор нарығын реттейтін негізгі органдар туралы айтып береміз.

АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC)

АҚШ-та қор нарықтарын реттейтін бірнеше түрлі орган бар, олардың ішіндегі басты реттеуші – АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (Securities and Exchange Commission, SEC).

АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы — Конгресс тарапынан құрылған және қаржыландырылатын мемлекеттік агенттік. Сонымен қатар, SEC тәуелсіз жұмыс істейді және инвесторлар мен компаниялардың акциялар, облигациялар, опциондар, фьючерстер және басқа да бағалы қағаздармен қалай сауда жасай алатынын реттейтін заңнама мәселелерімен айналысады.

SEC миссиясы негізгі үш бөліктен тұрады:

Инвесторларды қорғау;

Әділ, жүйелі әрі тиімді нарықтарды қолдау;

Капиталдың қалыптасуына жәрдемдесу.

SEC — айтарлықтай ірі ұйым: мұнда алты бөлімше мен 26 кеңсеге бөлінген 4000-нан астам қызметкер жұмыс істейді. Негізгі алты бөлімшеге мыналар жатады:

Корпоративтік қаржы: инвесторлар негізделген инвестициялық шешімдер қабылдай алуы үшін оларға маңызды ақпараттың ашылуын қамтамасыз етеді.

Құқық қолдану: SEC-тің нормативтік талаптарының сақталуын қамтамасыз ету мақсатында құқық бұзушылықтарды тергейді, азаматтық сот талқылаулары мен әкімшілік процедураларды бастайды.

Тексерулер: АҚШ-тың бағалы қағаздар нарығына әсер ететін қолданыстағы процедуралар мен нормативтік ережелерге талдау жасайды.

Экономикалық және тәуекелдерді талдау: агенттіктің басқа бөлімшелерінде шешім қабылдауға негіз болатын аналитикалық жұмыстар мен SEC деректерін өңдеуге жауап береді.

Инвестицияларды басқару: инвестициялық компаниялардың, құбылмалы табыстылығы бар сақтандыру өнімдерінің, сондай-ақ федералды деңгейде лицензияланған инвестициялық кеңесшілердің қызметін реттейді.

Сауда және нарықтар: бағалы қағаздар нарығындағы кәсіби қатысушылардың, қор биржаларының және басқа да нарық қатысушыларының қызметін реттейді. Бұдан бөлек, бұл бөлімше барлық инвесторлар үшін тең әрі әділ жағдайларды қамтамасыз ете отырып, нарық стандарттарын белгілейді және қолдайды.

Жалпы алғанда, SEC-тің басты мақсаты — әділ нарықты қолдау арқылы АҚШ-тағы инвесторларды қорғау. Алайда SEC инвесторлармен тікелей жұмыс істемейді. Оның орнына ол өз функцияларын қор биржаларын, сондай-ақ бағалы қағаздарды сататын және олармен сауда жасайтын тұлғалар мен ұйымдарды, соның ішінде брокерлерді, инвестициялық кеңесшілерді және активтерді басқарушыларды реттеу арқылы жүзеге асырады.

SEC сондай-ақ өзара қорлар және ETF сияқты инвестициялық компанияларды реттейді және жария компаниялардың ақпаратты ашу және есеп беру жөніндегі заңнама талаптарын сақтауын қадағалайды.

АҚШ Қаржы индустриясын реттеу басқармасы (FINRA)

Қаржы индустриясын реттеу басқармасы (Financial Industry Regulatory Authority, FINRA) — АҚШ-тағы тіркелген брокерлер мен брокерлік-дилерлік компаниялардың қызметін реттейтін ережелерді әзірлейтін және олардың сақталуын қамтамасыз ететін тәуелсіз реттеуші.

АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясымен (SEC) берілген өкілеттіктер аясында әрекет ете отырып, FINRA компаниялардың бекітілген ережелерді сақтауын бағалайды және оларды бұзған брокерлерге тәртіптік шаралар қолданады.

Тәжірибе жүзінде FINRA нарықтардың күнделікті жұмыс істеуін қадағалайды, клиенттердің шағымдарын қарайды және инвесторларға арналған білім беру материалдарының кітапханасын жүргізеді. Сонымен қатар, FINRA биржалық брокерлер мен қаржы саласының басқа да мамандары үшін стандарттарды белгілейді, сондай-ақ кешенді емтихандардан өткеннен кейін оларға лицензиялар береді.

Инвесторлар өздерінің қаржылық сауаттылығын арттыру, капиталын қорғау және оны тиімді басқару үшін реттеуші органдардың құралдары мен олар жариялайтын ақпараттық материалдарды пайдалана алады. Брокерлерді немесе дилерлерді таңдау кезінде инвесторлар олардың беделі мен адалдығын тексеруі қажет, оның ішінде брокерлік компанияның FINRA мүшесі болып табылатынын немесе табылмайтынын анықтауы керек.

Кейде бағалы қағаздар жөніндегі маманның немесе брокерлік компанияның заңды бұзған-бұзбағанын анықтау қиынға соғуы мүмкін. Дегенмен, инвесторлар брокерлік компанияларды FINRA-ның BrokerCheck сайты арқылы тексере алады. Бұл инвестордың жосықсыз іс-әрекеттердің құрбаны болу қаупін азайтуға көмектеседі.

Қысқаша қорытынды

• SEC — инвестициялық брокерлердің, қор биржаларының және басқа да нарық қатысушыларының АҚШ-тың бағалы қағаздар туралы заңнамасын сақтауын қадағалайтын мемлекеттік агенттік. SEC сондай-ақ ашық компаниялардың ақпаратты ашуын реттей отырып, инвесторларға негізделген шешімдер қабылдауға көмектеседі.
• FINRA — АҚШ-тағы тіркелген брокерлер мен брокерлік-дилерлік компаниялардың қызметін реттейтін ережелерді әзірлейтін және олардың сақталуын қамтамасыз ететін тәуелсіз реттеуші.
• FINRA биржалық брокерлер мен қаржы саласының басқа да мамандары үшін стандарттарды белгілейді, сондай-ақ кешенді емтихандардан өткеннен кейін оларға лицензиялар береді.
• Брокерлерді немесе дилерлерді таңдау кезінде инвесторларға беделін тексеру және кешенді құқықтық-қаржылық бағалау жүргізу қажет, мысалы, брокерлік компанияның FINRA мүшесі екендігін анықтау, сондай-ақ брокерлік фирманың заң бұзған-бұзбағанын тексеру үшін FINRA-ның BrokerCheck сайтын пайдалану ұсынылады.

Реттеуші органдар ережелерді белгілеп, олардың сақталуын қадағалайды. Бірақ нарықтың қозғалысына ережелер ғана әсер етпейді. АҚШ акцияларының бағасы неге өседі немесе төмендейді? Келесі сабақта АҚШ акцияларына әсер ететін негізгі факторларды қарастырамыз.