12. Алдыңғы сабақта NFP деректерінің артындағы еңбек нарығы сигналдарын түсіндік. Енді сіз ФРЖ шешімдеріне әсер ететін негізгі факторлардың бірін меңгердіңіз. Бірақ еңбек нарығы — макроэкономиканың бір ғана қыры. Екінші, кем түспейтін маңызды фактор — инфляция. Өткен жылы бір келі ұн 300 теңге болса

Акциялар инвестициялаудың негізгі құралдарының бірі болып саналады. Көптеген адамдар акциялар туралы ойлағанда, әдетте қор биржасында листингтен өткен және саудаланатын акцияларды елестетеді. Алайда неғұрлым негізді инвестициялық шешімдер қабылдау және портфельдік тәуекелдерді азайту үшін инвесторлардың акциялардың әртүрлі санаттарын түсінуі маңызды. Акциялардың негізгі санаттары туралы мыналарды білуіңіз керек.

Жай акциялар және артықшылықты акциялар

Жай акциялар:

Жария компаниялар акциялардың әртүрлі кластарын шығарады, ал жай акциялар олардың ең кең таралған негізгі түрі болып табылады. Жай акциялар компаниядағы ішінара меншік құқығын білдіреді. Жай акцияларға иелік етсеңіз, тұрақты дивидендтер алуыңыз мүмкін, бірақ мұндай төлемдерге ешқашан кепілдік берілмейді. Сонымен қатар, жай акциялар компанияның жылдық акционерлер жиналысында директорлар кеңесінің мүшелерін сайлауға және басқа да корпоративтік мәселелер бойынша дауыс беруге құқық береді. Алайда жай акциялардың бір кемшілігі — компания банкротқа ұшыраған жағдайда, жай акция иелері қаражатты қайтарып алу кезегінде ең соңында тұрады.

Артықшылықты акциялар:

Артықшылықты акциялар жай акциялардан өзгеше және өз табиғаты бойынша акцияға қарағанда облигацияға көбірек ұқсайды. Әдетте, артықшылықты акция иелерінің дауыс беру құқығы болмайды, бірақ олар жай акция иелерінен бұрын белгіленген дивидендтерді ала алады. Артықшылықты акциялардың бағасы жай акцияларға қарағанда азырақ құбылмалы, сондықтан олардың тәуекелі де әдетте төмен болады. Сонымен қатар, компания таратылған немесе банкротқа ұшыраған жағдайда, артықшылықты акция иелері жай акция иелеріне қарағанда қаражатты алуда басымдыққа ие болады. Артықшылықты акцияларды эмитент мерзімінен бұрын кері сатып алуы мүмкін, ал кейбір түрлерін белгілі бір мөлшердегі жай акцияларға айырбастауға болады.

Ірі, орташа және шағын капитализациялы компаниялардың акциялары

Ірі капитализациялы компаниялардың акциялары: АҚШ-та нарықтық капитализациясы 10 млрд доллардан асатын компаниялар әдетте ірі капитализациялы компанияларға жатады. Сондықтан мұндай акциялар көбінесе тұрақты бағалы қағаздар немесе қор нарығының «көгілдір фишкалары» ретінде қарастырылады. Бұл санатқа әдетте өз саласында орныққан және жетекші позицияға ие компаниялар кіреді. Инвесторлар тәуекелі жоғары инвестициялардан туындайтын тәуекелдерді хеджирлеу үшін мұндай акцияларды портфельдеріне жиі қосады. Ірі капитализациялы компанияларға Apple, Amazon, Walmart және JPMorgan Chase мысал бола алады.

Орташа капитализациялы компаниялардың акциялары: Бұл нарықтық капитализациясы 2–10 млрд доллар аралығындағы компаниялардың акциялары. Бұл санатқа шағын капитализация деңгейінен өскен, жылдам дамып келе жатқан жас компаниялар да, нарықтың тұрақты әрі табысты сегменттерінде жұмыс істейтін қалыптасқан компаниялар да кіреді. Сонымен қатар, бұрын ірі капитализациялы болған, бірақ көлемі мен нарықтағы басым позициясын жоғалтқан компаниялар да осы санатқа түсуі мүмкін.

Шағын капитализациялы компаниялардың акциялары: Бұл нарықтық капитализациясы шамамен 300 млн–2 млрд доллар аралығындағы компаниялардың акциялары. Әдетте, мұндай компаниялар салыстырмалы түрде жас және өсу әлеуеті жоғары болады. Алайда олардың акциялары құбылмалылыққа көбірек бейім және инвесторлар үшін тәуекелі жоғары. Әдетте, шағын капитализациялы акциялар «аю нарығы» кезінде нарықтан төмен нәтиже көрсетеді, ал «бұқа нарығы» кезінде нарықтан озады.

Өсім акциялары және құндылық акциялары

Өсім акциялары: Өсім акциялары — өсу қарқыны жалпы нарықтың орташа көрсеткішінен жоғары болады деп күтілетін компаниялардың акциялары. Мұндай акцияларға инвестиция салудың негізгі мақсаты — уақыт өте келе олардың нарықтық бағасының өсуі есебінен елеулі пайда алу. Әдетте, өсім акциялары экономикалық өрлеу және пайыздық мөлшерлемелер төмен кезеңдерде жақсы нәтиже көрсетеді. Мысалы, технологиялық сектордың акциялары 2020–2021 жылдардағы сандық жеңілдету кезеңінде нарықтан айтарлықтай озып кетті. Дегенмен, өсім акциялары құбылмалылыққа көбірек бейім, өйткені мұндай компаниялар жоғары өсу қарқынына қол жеткізу үшін жиі жоғары тәуекелге барады.

Құндылық акциялары: Өсім акцияларымен салыстырғанда, құндылық акциялары консервативтірек инвестициялар ретінде қарастырылады. Көбінесе бұл өз саласында көшбасшыға айналған, қалыптасқан әрі танымал компаниялардың акциялары. Мұндай компанияларда бизнесті одан әрі ауқымды түрде кеңейтуге мүмкіндік салыстырмалы түрде аз болуы мүмкін. Құндылық акциялары әдетте экономикалық қалпына келу кезеңдерінде жақсы нәтиже көрсетеді, өйткені олар тұрақты кіріс ағындарын қалыптастырады.

Табыс әкелетін акциялар (дивидендтік акциялар)

Табыс әкелетін акцияларды дивидендтік акциялар деп те атайды, өйткені олар әдетте тұрақты дивиденд төлейді. Дивиденд — компания пайдасының акционерлер арасында бөлінетін бөлігі. Дивидендтер ай сайын, тоқсан сайын немесе жыл сайын төленуі мүмкін, сондықтан инвесторлар мұндай акцияларды тұрақты табыс алу мақсатында сатып алады. Әдетте, табыс әкелетін акциялар өсім акцияларына қарағанда құбылмалылығы төмен және капиталдың өсу әлеуеті шектеулі болады. Сондықтан олар тұрақты табыс ағынын көздейтін консервативті инвесторларға қолайлы.

Циклдік акциялар және қорғаныс акциялары

Циклдік акциялар: Циклдік акциялардың бағасы макроэкономикалық факторларға тәуелді және экономиканың жалпы жағдайымен тығыз байланысты. Мұндай акциялардың динамикасы экономикалық циклдерге — өсу, шарықтау шегі, рецессия және қалпына келу кезеңдеріне — байланысты өзгереді. Циклдік акциялардың көпшілігі сән-салтанат тауарлары сияқты бірінші кезектегі емес тауарларды сататын компанияларға, сондай-ақ қонақүй бизнесі, жиһаз бөлшек саудасы және мейрамхана индустриясы өкілдеріне тиесілі. Себебі экономикалық өрлеу кезеңінде тұтынушылар көбірек ақша жұмсауға, ал рецессия кезінде шығындарын қысқартуға бейім. Егер рецессия жеткілікті деңгейде ауыр болса, циклдік акциялар толық құнсыздануы, ал компаниялар банкротқа ұшырауы мүмкін. Сондықтан циклдік акциялар әдетте жоғары құбылмалылықпен ерекшеленеді және экономикалық өсу кезеңдерінде жоғары табыс әкеледі деп күтіледі.

Қорғаныс акциялары: Қорғаныс акциялары циклдік емес акциялар ретінде де белгілі және жалпы алғанда циклдік акцияларға қарама-қарсы. Қорғаныс акциясы — қор нарығының жалпы жағдайына қарамастан, тұрақты дивидендтер мен тұрақты пайданы қамтамасыз ететін акция. Қорғаныс акцияларының құбылмалылығы төмен болғандықтан, олар басқа акциялармен салыстырғанда тәуекелі төмен бола тұра, ұзақ мерзімді перспективада салыстырмалы түрде тұрақты кіріс алуға мүмкіндік береді. Алайда олардың төмен құбылмалылығы «бұқа нарығы» кезінде табыстылықтың төмен болуына және нарықтың белсенді өсу кезеңін жіберіп алу тәуекеліне әкелуі мүмкін. Қорғаныс акцияларына коммуналдық қызметтер, күнделікті тұтыну тауарлары және денсаулық сақтау секторларындағы компаниялардың акциялары жатады.

Тиындық акциялар (Penny Stocks)

Тиындық акция — АҚШ-та бір акциясы 5 доллардан төмен бағамен саудаланатын шағын жария компанияның жай акциясы. Тиындық акциялардың көпшілігі биржадан тыс нарықта (OTC) саудаланады. Мұндай акциялармен сауда жасау айтарлықтай пайда әкелуі мүмкін болғанымен, қысқа уақыт ішінде инвестицияның қомақты бөлігін жоғалту қаупі де өте жоғары.

«Көгілдір фишкалар» акциялары

«Көгілдір фишкалар» — беделі мінсіз, әдетте сенімді бизнес-модельдері бар және инвесторларға табыс әкелудің ұзақ тарихымен ерекшеленетін ірі компаниялардың акциялары. Инвесторлар «көгілдір фишкаларды» таңдайды, өйткені мұндай компаниялардың қаржылық көрсеткіштері тұрақты және олар көбінесе дивиденд төлейді. Алайда бұл компаниялар нарықта әлдеқашан берік орныққандықтан, олардың акцияларының бағасы әдетте жоғары болады. Сонымен қатар, «көгілдір фишкалардың» акцияларынан өте жылдам өсім күтудің қажеті жоқ. Мұндай компанияларға IBM Corp., Coca-Cola Co. және Boeing Co. мысал бола алады.

ESG акциялары

ESG — экологиялық, әлеуметтік жауапкершілік және корпоративтік басқару ұғымдарының ағылшынша атауларының аббревиатурасы.

ESG инвестициялау — инвестицияның қаржылық нәтижелілігін және оның жалпы әсерін бағалау кезінде экологиялық, әлеуметтік және корпоративтік басқару факторларын ескеретін тұрақты инвестициялау түрі. ESG акциялары компаниялардың бизнесті қаншалықты экологиялық тұрақты және әлеуметтік жауапты жүргізетінін, сондай-ақ әртүрлілікті және компания ішіндегі еңбекақының тең болуын қолдайтын тиісті корпоративтік басқару қағидаттарын қаншалықты сақтайтынын анықтау үшін үшінші тараптардың рейтингтік жүйелері арқылы бағаланады.

Әдетте, инвесторлар акцияға инвестиция салмас бұрын компанияның табыстылығы мен пайдасына назар аударады. Алайда бүгінде климаттың өзгеруі, ормандардың кесілуі, көмірқышқыл газының шығарындылары және басқа да мәселелерге бүкіл әлемнің назары ауып отырғандықтан, әлеуметтік өзгерістерді ынталандыру және осы мәселелерді шешуге қаржылық қолдау көрсету қажеттілігі артып келеді.

Осылайша, ESG акциялары инвесторларға корпоративтік құндылықтары өздерінің жеке ұстанымдарына сәйкес келетін компанияларға инвестиция салуға мүмкіндік береді.

Акциялар өз сипаттамалары мен ерекшеліктеріне қарай әртүрлі болады. Ал бүгінде АҚШ қор нарығына ерекше ықпал ететін қандай компаниялар бар? Келесі сабақта «Керемет жетілікпен» танысамыз.