21. Сауда-саттықты тоқтата тұру және делистинг туралы түсінік

Қысқа сату акция бағасының төмендеуін инвестициялық стратегияда пайдалануға мүмкіндік береді, бірақ ол жоғары тәуекелмен байланысты. Ал акция бойынша сауда уақытша тоқтатылса немесе компания биржадан кетсе, не болады? Бүгін сауданы уақытша тоқтату және делистинг ұғымдарын қарастырамыз.

АҚШ-та сауда-саттықты уақытша тоқтату дегеніміз не?

АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясы (SEC) федералдық заңнамаға сәйкес, егер жария компанияның активтері, қызметі немесе қаржылық ақпаратына қатысты елеулі мәселелер бар деп есептесе, кез келген акция бойынша сауда-саттықты 10 жұмыс күніне дейін уақытша тоқтатуға өкілетті. Мұндай жағдайда SEC инвесторларды қорғау мақсатында акциялармен сауда жасауды уақытша тоқтатады. Яғни, сауда-саттығы тоқтатылған компанияның акцияларын биржада сатып алу немесе сату мүмкін болмайды.

Сауда-саттықты уақытша тоқтату механизмі қалай жұмыс істейді?

SEC сауда-саттықты тоқтатуға негіз болатын үш негізгі себепті атап көрсетеді:

Компания туралы өзекті, нақты немесе жеткілікті ақпараттың болмауы. Мысалы, компания міндетті мерзімді есептерін уақытында тапсырмаған жағдайда;

Компанияның ағымдағы қызметі, қаржылық жағдайы немесе іскерлік мәмілелері туралы жалпыға қолжетімді ақпараттың, соның ішінде компанияның баспасөз хабарламалары мен есептеріндегі мәліметтердің дұрыстығына қатысты күмәннің туындауы;

Акциялармен сауда жасауға, соның ішінде инсайдерлік саудаға және нарықты ықтимал манипуляциялауға, сондай-ақ осы акциялар бойынша мәмілелерді клирингтеу мен есеп айырысуды жүргізу мүмкіндігіне қатысты мәселелердің туындауы. (Дереккөз: www.sec.gov)

Айта кету керек, сауда-саттығы тоқтатылған акциялардың ағымдағы тізімін SEC веб-сайтынан табуға болады. Сонымен қатар SEC белгілі бір акция бойынша сауда-саттықтың тоқтатылатыны туралы инвесторларға алдын ала ескерту жасамайды.

Соңғы жылдары сауда-саттықты уақытша тоқтатудың бірнеше жағдайы болды. Мысалы, 2021 жылдың қазан айында SEC Sports Field Holdings акциялары бойынша сауда-саттықты тоқтатуға бұйрық берді. Бұған компанияның екі жылдан астам уақыт бойы міндетті нормативтік есептерін тапсырмауы және осы кешігудің себептері туралы сұрақтарға жауап бермеуі себеп болды.

Сонымен қатар, 2022 жылдың қазан айында Twitter акциялары бойынша сауда-саттық тоқтатылды. Бұл Илон Масктың Twitter-ді 44 миллиард долларға сатып алу мәмілесін сот белгілеген 28 қазанға дейін аяқтауға тиіс болуымен байланысты болды.

Он күндік тоқтата тұру мерзімі аяқталғаннан кейін не болады?

Он күндік тоқтата тұру мерзімі аяқталғаннан кейін SEC компанияның мәртебесі туралы жария түрде түсініктеме бермейді. Алайда акциялар бойынша сауда-саттықтың қайта басталуы олардың қай нарықта саудаланатынына байланысты.

Биржадан тыс (OTC) нарықта саудаланатын акцияларға қатысты SEC ережелері брокерлерден инвесторларға мәміле ұсынбас бұрын және сауда-саттықты қайта бастамас бұрын, акциялардың белгілі бір талаптарға сәйкес келетініне көз жеткізуді талап етеді.

Ал NYSE немесе Nasdaq сияқты қор биржаларында саудаланатын акциялар бойынша сауда-саттық SEC белгілеген тоқтата тұру мерзімі аяқталғаннан кейін қайта басталуы мүмкін.

Делистинг дегеніміз не?

Компаниялар жария нарыққа шығу үшін көп уақыт пен күш жұмсайды, бірақ кейде кері процесс орын алып, компания қор биржасынан кетеді. Бұл процесс делистинг деп аталады.

Акция қор биржасының тізімінен шығарылған кезде делистингке ұшырайды. Делистинг ерікті немесе мәжбүрлі болуы мүмкін.

Егер компания стратегиялық немесе қаржылық себептерге байланысты нарықтан өз еркімен кету туралы шешім қабылдаса, бұл — ерікті делистинг. Ал кей жағдайда делистинг мәжбүрлі түрде жүзеге асырылуы мүмкін. Мысалы, биржа листинг талаптарына сәйкес келмейтін компаниялардың акцияларын биржа тізімінен шығаруы мүмкін.

Ең кең таралған талаптардың бірі — акция бағасының ең төменгі деңгейі. Мысалы, акция бағасы бірнеше ай бойы 1 доллардан төмен болған компания делистинг қаупіне ұшырауы мүмкін.

Акция делистингке ұшырағанда не болады?

АҚШ-та биржа тізімінен шығарылған бағалы қағаздар OTC сияқты биржадан тыс нарықта саудалануын жалғастыруы мүмкін. Сондықтан акционерлер бұл акциялармен әлі де сауда жасай алады, алайда мұндай нарықтарда өтімділік төмен болуы мүмкін.

Сонымен қатар, делистингтің өзі акция бағасының міндетті түрде төмендеуіне немесе өсуіне әкелмейді. Дегенмен инвесторлар делистингке ұшыраған акцияларға байланысты тәуекелдерді мұқият бағалауы керек, өйткені биржадан шығарылу компанияның қаржылық қиындықтарға тап болғанын және оның банкроттыққа ұшырау қаупі бар екенін көрсетуі мүмкін.

Мысалы, делистингтің өзі акция бағасының автоматты түрде төмендеуіне немесе өсуіне әкелмейді. Бірақ мәжбүрлі делистинг көбіне компанияның қаржылық жағдайы нашарлағанының белгісі болуы мүмкін.

Қысқаша қорытынды

• SEC федералдық заңнамаға сәйкес, егер жария компанияға қатысты елеулі мәселелер бар деп есептесе, кез келген акция бойынша сауда-саттықты 10 жұмыс күніне дейін уақытша тоқтатуға өкілетті.
• Сауда-саттық уақытша тоқтатылған кезде инвесторлар сауда-саттығы тоқтатылған компанияның акцияларын сатып ала немесе сата алмайды.
• Он күндік тоқтата тұру мерзімі аяқталғаннан кейін SEC компанияның мәртебесі туралы жария түрде түсініктеме бермейді. Алайда сауда-саттықтың қайта басталуы акциялардың қай нарықта саудаланатынына байланысты.
• Компаниялар жария нарыққа шығу үшін көп уақыт пен күш жұмсайды, бірақ кейде акциялар қор биржасының тізімінен шығарылады. Бұл процесс делистинг деп аталады.
• АҚШ-та биржа тізімінен шығарылған бағалы қағаздар OTC сияқты биржадан тыс нарықта саудалануын жалғастыруы мүмкін. Сондықтан акционерлер бұл акциялармен әлі де сауда жасай алады, алайда олардың өтімділігі айтарлықтай төмендеуі мүмкін.

Сауда-саттықты тоқтата тұру және делистинг компания акцияларына қатысты жағдайды айтарлықтай өзгертуі мүмкін. Ал кейде компания акциялардың жалпы құнын өзгертпей, олардың айналымдағы санын өзгертеді. Акцияларды бөлшектеу және кері бөлшектеу дегеніміз не? Мұны келесі сабақта қарастырамыз.