17.Жария компаниялардың есептілігі мен құжаттарын қайдан табуға болады?

ETF жеке акцияларды өздігінен таңдамай-ақ инвестицияларын әртараптандырғысы келетін инвесторлар үшін ыңғайлы құрал болуы мүмкін. Ал компанияларды өз бетінше таңдайтын инвестор үшін олардың қаржылық есептілігін оқи білу маңызды. Жария компаниялардың ресми есептері мен басқа да құжаттарын қайдан табуға болады? Бүгін осыны қарастырамыз.

Жария компаниялардың есептілігі мен құжаттарын қайдан табуға болады?

Компания есептілігі SEC есептілігі деп те аталады. Бұл жария компаниялар, белгілі бір корпоративтік инсайдерлер және брокер-дилерлер АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясына (SEC) тұрақты түрде тапсыруға міндетті мерзімді қаржылық есептер мен басқа да ақпаратты ашу құжаттарын қамтитын нормативтік құжаттар. Инвесторлар мен қаржы мамандары компанияның акцияларын сату, сатып алу немесе ұстап тұру туралы негізделген шешім қабылдау кезінде SEC құжаттарына сүйенеді.

SEC есептілігінің түрлері

Нормативтік талаптардың сақталуын бақылау және жақсарту мақсатында SEC өзіне келіп түсетін ақпаратты ішінара тексереді. Инвесторлар компанияның қызметі мен нәтижелері туралы түсінік қалыптастыру үшін осы құжаттарды зерттейді. Төменде SEC-ке тапсырылатын есептіліктің ең көп таралған түрлері берілген:

10-K формасы

10-K — бұл ішкі эмитент жыл сайын тапсыратын, компанияның бизнесі мен қаржылық жағдайына шолу жасайтын және аудиттелген қаржылық есептілікті қамтитын жан-жақты есеп. Акционерлерге арналған жылдық есеппен салыстырғанда, 10-K әдетте егжей-тегжейлі болып келеді, бірақ онда фотосуреттер мен графика болмайды.

10-Q формасы

10-Q компанияның тоқсан сайынғы нәтижелерін қамтиды, бұл компанияның алдыңғы қаржы тоқсаны мен ағымдағы қаржы тоқсанын салыстыруға мүмкіндік береді. 10-Q формасында компаниялар өздерінің іскерлік операцияларының нәтижесіндегі қаржылық жағдайы туралы тиісті ақпаратты ашуға міндетті. Бұл форма әдетте аудиттелмеген есеп болып табылады және ол компанияның қаржылық жылының алғашқы үш тоқсанының әрқайсысы үшін тапсырылуы тиіс.

8-K формасы

8-K формасы «ағымдағы есеп» ретінде белгілі және бұл ұйымның банкротқа ұшырауы, сатып алу мәмілесінің аяқталуы, акциялардың делистингі және т.б. сияқты акционерлер үшін маңызды оқиғаларды жариялау мақсатында компаниялар SEC-ке тапсыруға тиіс есеп.

Прокси-мәлімдеме (Proxy statement)

DEF 14A формасы деп аталатын прокси-мәлімдеме — бұл SEC талабы бойынша компаниялар акционерлерді алдағы акционерлер жиналысы туралы хабардар ету үшін жіберуге міндетті құжат. Прокси-мәлімдеме арқылы инвесторлар компания басшылығының жалақысын және менеджментке берілетін кез келген басқа да жеңілдіктерді біле алады.

3, 4 және 5 формалары

Бұл формаларды корпоративтік инсайдерлер тапсыруға міндетті. SEC корпоративтік инсайдерді компанияның лауазымды тұлғасы мен директоры, сондай-ақ компанияның үлестік бағалы қағаздарының белгілі бір класының 10%-дан астамын иеленетін кез келген бенефициарлық иесі ретінде анықтайды. Бұл формалар компания инсайдерлеріне тиесілі бағалы қағаздар туралы қосымша ақпаратты ашуға арналған.

3-форма — бұл бастапқы есеп және ол иелік ету үлестерін көрсетеді.

4-форма корпоративтік инсайдерлердің иелік ету үлестері өзгерген кезде компания немесе компания қызметкері тарапынан тапсырылуы тиіс.

5-форма егер тұлға компания акцияларымен сауда жасап, бірақ ол туралы

4-форма арқылы есеп бермеген жағдайда тапсырылады.

S-1 формасы

Өз бағалы қағаздарын алғаш рет көпшілікке ұсынуға (IPO) дайындалып жатқан компания SEC-ке S-1 формасы бойынша тіркеу туралы мәлімдеме тапсырады. Мәлімдемеде компания басшылығы, бизнес-операциялары, қаржылық жағдайы, қызмет нәтижелері, тәуекел факторлары және басқа да маңызды ақпараттар егжей-тегжейлі көрсетілген эмиссия проспектісі болуы керек.

S-4 формасы

S-4 формасын жария компания бірігу немесе жұтылу (M&A) мәмілесіне қатысты кез келген маңызды ақпаратты тіркеу үшін тапсырады.

13D қосымшасы (Schedule 13D)

Компанияның биржада сатылатын бағалы қағаздарының 5%-дан астамын сатып алатын кез келген тұлға SEC-ке 13D қосымшасын тапсыруы тиіс.

20-F формасы

20-F формасы — АҚШ-та бағалы қағаздары сатылатын, бірақ АҚШ немесе Канада компаниясы болып табылмайтын шетелдік компанияларға арналған жылдық есеп. Мысалы, Alibaba Group жылдық есептерін тапсыратынын жариялаған кезде, олар 20-F формасын толтыруы керек.

Жария компаниялардың есептілігі мен құжаттарын қайдан табуға болады?

Жария компаниялардың есептілігі — инвесторлар үшін маңызды деректер мен ақпарат көзі. Бұл ақпаратты қайдан табуға болатынын білу — акцияларға талдау жасаудағы аса маңызды алғашқы қадам. Төменде жария компаниялардың құжаттарын табуға болатын ең көп таралған дереккөздер берілген.

Корпоративтік веб-сайттардағы «Инвесторлармен байланыс» (Investor Relations, IR) бөлімі

Компаниялар жылдық есептерін, 10-K формасын, тоқсандық есептерді, пресс-релиздерді және корпоративтік презентацияларды қоса алғанда, өздерінің ең соңғы құжаттарын ұсынады. Сондықтан жария компаниялар туралы ақпаратты табудың ең оңай жолы — Google арқылы олардың инвесторлармен байланыс сайтын іздеу. Мысал ретінде Apple Inc. компаниясын алайық, оның мәліметтері төменде көрсетілген: (ескерту: түпнұсқада сурет/сілтеме қарастырылған).

EDGAR

EDGAR (Деректерді жинау, талдау және іздеудің электрондық жүйесі) — бұл компаниялар мен басқа да тұлғалардың SEC-ке құжаттарды тапсыруына арналған негізгі жүйе. Инвесторлар компания есептілігін SEC-тің EDGAR дерекқоры арқылы таба алады. Биржада саудаланатын барлық шетелдік және отандық компаниялар тіркеу мәлімдемелерін, мерзімді есептерді және басқа да формаларды EDGAR арқылы электронды түрде тапсыруға міндетті, ал кез келген адам бұл ақпаратқа тегін қол жеткізіп, жүктей алады. SEC.gov басты бетінен EDGAR жүйесіне кіру үшін инвесторлар екі қадамды орындауы керек:

EDGAR іздеу нәтижелерін хронологиялық тәртіппен көрсетеді және құжаттарды іздеу нәтижелерінің бірінші бағанында көрсетілетін форма түрлері бойынша анықтайды. Мысалы, отандық жария компаниялар тапсыратын жылдық есепке арналған форма түрі «10-K» деп белгіленеді. Мысал ретінде Apple Inc. компаниясын алайық. Мәліметтер төменде көрсетілген: (ескерту: түпнұсқада сурет/сілтеме қарастырылған).

Қысқаша қорытынды

• SEC есептілігі (SEC Filings) — бұл компаниялар мен бағалы қағаздар эмитенттерінің АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі комиссиясына (SEC) тұрақты түрде тапсыруға міндетті нормативтік құжаттары. Мақсаты — инвесторларға, талдаушыларға және реттеушілерге ашықтық пен ақпарат ұсыну.
• 10-K формасы — бұл барлық жария компаниялар заң бойынша SEC-ке тапсыруға және инвесторларға қолжетімді етуге міндетті коммерциялық ақпаратты ашатын жылдық есеп.
• 10-Q формасы — бұл жария компаниялар жылдың алғашқы үш тоқсанының әрқайсысынан кейін тапсыруға міндетті қаржылық есеп.
• S-1 формасы — бұл компаниялар АҚШ-та жария нарыққа (IPO) шықпас бұрын SEC-ке тапсыруы тиіс құжат.
• EDGAR дерекқоры корпоративтік ақпаратқа тегін қолжетімділікті қамтамасыз етеді, бұл инвесторларға компанияның SEC-ке тапсырған құжаттарын қарап шығу арқылы оның қаржылық жағдайы мен операцияларын зерттеуге мүмкіндік береді.

Жария есептілік компанияның қаржылық жағдайын жақсырақ бағалауға көмектеседі. Ал тұрақты дивиденд төлейтін акцияларды іздесеңіз, неге назар аудару керек? Келесі сабақта АҚШ-тағы жоғары дивидендті акцияларды қалай таңдауға болатынын қарастырамыз.