2. АҚШ нарығында қандай ETF түрлері бар? Негізгі түрлеріне шолу

ETF-ті «инвестициялық себетпен» салыстыруға болады. Оның құрамында акциялар, облигациялар, алтын, жылжымайтын мүлік, биткоин және басқа да активтер болуы мүмкін.

ETF-ті түсіну үшін үш негізгі сұраққа жауап беру жеткілікті:

ETF неге инвестициялайды? Оны қалай басқарады? Қандай инвестициялық стратегия қолданылады?

Енді АҚШ нарығындағы ETF-тердің негізгі түрлерін қарастырайық.

I. Инвестиция нысаны бойынша: ETF «себетінің» ішінде не бар?

Акциялық ETF-тер

Акциялық ETF-тер негізінен акцияларға инвестициялайды. Нарықты қамту ауқымы мен бағалы қағаздарды іріктеу тәсіліне қарай оларды кең нарықты қамтитын, жекелеген елдер мен өңірлерге бағытталған, салалық, тақырыптық және факторлық ETF-терге бөлуге болады.

① Кең нарықтық индекстерді қадағалайтын ETF-тер

Мұндай ETF-тер әдетте кең нарықтық қор индекстерін қадағалайды және бір рет сатып алу арқылы көптеген компанияның акцияларына бірден инвестициялауға мүмкіндік береді.

АҚШ қор нарығындағы негізгі кең нарықтық индекстерге S&P 500, Nasdaq-100, Dow Jones Industrial Average және Russell 2000 жатады.

Мысалы, VOO, IVV және SPY S&P 500 индексін, ал QQQ Nasdaq-100 индексін қадағалайды.

Жеке акцияларды сатып алумен салыстырғанда, кең нарықты қамтитын ETF-тер инвестицияны көптеген компания арасында бөлуге және бір компанияның нәтижесіне тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді. Сондықтан мұндай ETF-тер ұзақ мерзімді инвестициялау стратегияларында жиі қолданылады.

② Жекелеген елдер мен өңірлерге бағытталған ETF-тер

ETF-тер арқылы тек АҚШ нарығына ғана емес, басқа нарықтарға да инвестициялауға болады. АҚШ биржаларында Қытай, Оңтүстік Корея және Жапония сияқты жекелеген елдердің нарықтарына, сондай-ақ Еуропаға, дамушы нарықтарға және әлемдік акциялар нарығына бағытталған ETF-тер бар.

Шетелдік акцияларды тікелей сатып алумен салыстырғанда, ETF белгілі бір елдің немесе өңірдің компанияларынан құралған инвестициялық себетке бірден инвестициялауды жеңілдетеді.

Мысалы, MCHI Қытай акциялары нарығына, ал EWY Оңтүстік Корея нарығына бағытталған. Олар арқылы инвесторлар Tencent, Alibaba, Samsung Electronics және SK hynix сияқты ірі компаниялардың акцияларына инвестициялау мүмкіндігіне ие болады.

③ Салалық ETF-тер

Салалық ETF-тер белгілі бір саланың компанияларына инвестициялайды. Кең нарықты қамтитын ETF-термен салыстырғанда, олардың инвестициялық ауқымы тар және портфелі белгілі бір салаға көбірек шоғырланған. Сондықтан олардың құбылмалылығы да жоғары болуы мүмкін.

④ Тақырыптық ETF-тер

Салалық ETF-тер нақты бір салаға, ал тақырыптық ETF-тер белгілі бір трендке немесе инвестициялық тақырыпқа бағытталады.

Мысалы, DRAM (Roundhill Memory ETF) жад чиптері нарығымен байланысты компанияларға, соның ішінде Micron, Samsung Electronics және SK hynix компанияларына инвестициялайды.

Егер инвестор жад чиптері нарығының болашағына сенсе, бірақ нақты бір компанияны таңдауға сенімді болмаса, тақырыптық ETF арқылы осы нарықтағы бірнеше компанияға бірден инвестициялауға болады.

Тақырыптық ETF-тердің портфелі кең нарықты қамтитын ETF-терге қарағанда әдетте шоғырланған болады. Сондықтан олардың тәуекелдерінің шоғырлануы мен құбылмалылығы да жоғары болуы мүмкін.

⑤ Факторлық және стильдік ETF-тер

Факторлық және стильдік ETF-тер акцияларды олардың белгілі бір сипаттарына қарай іріктейді. Мысалы, өсу, құн, дивидендтік кірістілік, құбылмалылық және компания сапасы сияқты факторлар ескерілуі мүмкін.

Қарапайым түрде айтсақ:

кең нарықты қамтитын ETF-тер — бүкіл нарықты қамтиды; елдік және өңірлік ETF-тер — белгілі бір елді немесе өңірді қамтиды; салалық ETF-тер — нақты бір салаға бағытталады; тақырыптық ETF-тер — белгілі бір трендке немесе инвестициялық тақырыпқа бағытталады; ал факторлық және стильдік ETF-тер — акциялардың белгілі бір сипаттарына негізделеді.

Облигациялық ETF-тер

Облигациялық ETF-тер негізінен мемлекеттік және корпоративтік облигацияларға және басқа да тұрақты кірісті құралдарға инвестициялайды.

Олар пайыздық кіріс алуға мүмкіндік береді және инвестициялық портфельдің жалпы құбылмалылығын төмендетуге көмектесуі мүмкін.

Облигациялық ETF-тердің бағасы да басқа биржалық қорлар сияқты өсіп-төмендеп отырады.

Басқа факторлар өзгермеген жағдайда, нарықтық пайыздық мөлшерлемелердің өсуі бұрын шығарылған облигациялардың бағасының төмендеуіне, ал мөлшерлемелердің төмендеуі олардың бағасының өсуіне әдетте алып келеді.

Сонымен қатар облигациялардың өтеу мерзімі неғұрлым ұзақ болса, олардың бағасы пайыздық мөлшерлеменің өзгеруіне соғұрлым сезімтал болады.

Қысқа мерзімді ETF-тер және бос қаражатты орналастыру

Кейбір ETF-тер негізінен қысқа мерзімді мемлекеттік бағалы қағаздар, АҚШ қазынашылық вексельдері және құбылмалы пайыздық мөлшерлемесі бар облигациялар сияқты өтімділігі жоғары қысқа мерзімді құралдарға инвестициялайды.

Мұндай қорлардың құбылмалылығы әдетте салыстырмалы түрде төмен болады және олар көбіне бос қаражатты қысқа мерзімге орналастыру үшін пайдаланылады.

Оларды бос қаражатты уақытша орналастыру құралы ретінде қарастыруға болады.

Алайда бұл бәрібір инвестициялық өнім, банктегі депозит емес. Сондықтан мұндай ETF-терді банк салымының толық баламасы деп қарастыруға болмайды.

Тауарлық ETF-тер

Тауарлық ETF-тер алтын, күміс және мұнай сияқты тауарларға инвестициялауға мүмкіндік береді.

Әр ETF-тің инвестициялау тәсілі әртүрлі: кейбір ETF-тер тауардың спот бағасын қадағалауға тырысады, ал кейбірі фьючерстік келісімшарттарды пайдаланады.

Сонымен қатар алтынға инвестициялайтын ETF-терді алтын өндіруші компаниялардың акцияларына инвестициялайтын ETF-термен шатастырмаған жөн.

Мысалы, GLD алтын бағасының динамикасын қадағалайды, ал GDX алтын өндіруші компаниялардың акцияларына инвестициялайды. Сондықтан олардың кірістілігі бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.

Жылжымайтын мүлік және REIT ETF-тері

Жылжымайтын мүлікке арналған ETF-тер әдетте REIT (Real Estate Investment Trust) — жылжымайтын мүлікке инвестициялайтын инвестициялық трасттарға инвестициялайды.

REIT-тер кеңсе ғимараттары, сауда орталықтары, тұрғын үй кешендері, деректер орталықтары, логистикалық нысандар және басқа да жылжымайтын мүлік объектілерін иеленуі немесе басқаруы мүмкін.

Инвесторға жылжымайтын мүлікті тікелей сатып алудың қажеті жоқ. REIT ETF-ін сатып алу арқылы бір мәмілемен бірнеше REIT-ке инвестициялап, жылжымайтын мүліктің әртүрлі сегменттеріне инвестициялау мүмкіндігіне ие болады.

Цифрлық активтерге арналған ETF-тер

Цифрлық активтерге арналған ETF-тер биткоин және Ethereum сияқты криптоактивтердің бағасының динамикасына инвестициялау мүмкіндігін береді. Бұл инвесторға оларды тікелей сатып алып, өз бетінше сақтамай-ақ, цифрлық активтер нарығына қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Нарықта спот ETF-тер де, фьючерстер мен басқа да туынды құралдар арқылы инвестициялайтын өнімдер де бар. Олардың жұмыс істеу механизмі мен инвестициялық нәтижелері бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.

II. Басқару тәсілі бойынша: ETF индексті қадағалай ма, әлде қор менеджері өзі шешім қабылдай ма?

ETF-тің неге инвестициялайтынынан бөлек, оның портфеліне қатысты шешімдерді кім қабылдайтынын да түсіну маңызды.

Пассивті ETF-тер

Пассивті ETF-тер әдетте белгілі бір индекстің ережелерін ұстанып, оның құрылымы мен динамикасын барынша дәл қайталауға тырысады.

Қарапайым тілмен айтқанда, индексті белгілі бір ережелер бойынша құрылған дайын инвестициялық қоржын ретінде елестетуге болады. Индекс қандай активтердің кіретінін және олардың үлесін анықтайды, ал ETF осы құрылымды индекс ережелеріне сәйкес қайталауға тырысады.

Мысалы: VOO, SPY, QQQ, SMH.

Белсенді басқарылатын ETF-тер

Белсенді басқарылатын ETF-тер белгілі бір индексті міндетті түрде қадағаламайды. Қандай активтерді портфельге қосу, қандай позициялардың үлесін арттыру немесе азайту және оларды қандай мөлшерде ұстау керектігін қор менеджері шешеді.

Сондықтан мұндай ETF-тердің нәтижесі менеджердің қабылдаған шешімдеріне көбірек тәуелді.

Мысалдар: ARKK, ARKQ, JEPI.

ARKK және ARKQ — ARK Invest басқаратын танымал белсенді ETF-тер. Компанияның негізін қалаушы әрі бас директоры — Кэти Вуд (Cathie Wood). ARK қорлары негізінен жасанды интеллект, робототехника және электромобильдер сияқты инновациялық технологиялық бағыттарға инвестициялайды.

III. Арнайы және балама ETF-тер: олардың ерекшелігі неде?

Акциялар, облигациялар және тауарларға инвестициялайтын кең таралған ETF-терден бөлек, АҚШ нарығында күрделірек немесе арнайы инвестициялық стратегияларды қолданатын ETF-тер де бар.

Covered Call стратегиясын қолданатын ETF-тер

Covered Call стратегиясын қолданатын ETF-тер әдетте акциялар сияқты базалық активтерді ұстап тұрып, сол активтерге колл-опциондарды сатады. Осылайша олар опциондардан алынатын сыйлықақыны қосымша кіріс көзі ретінде пайдаланады.

Бұл стратегия ағымдағы кірісті арттыруы мүмкін. Алайда нарық тез өскен жағдайда ETF бағасының өсу әлеуеті белгілі бір деңгейде шектелуі мүмкін.

Левереджді және кері ETF-тер

Левереджді және кері ETF-тер туынды құралдар мен басқа да әдістерді пайдаланып, базалық активтің бір күндік өзгерісін бірнеше есе арттыруға немесе оған кері бағытта нәтиже көрсетуге тырысады.

Мысалы:

TQQQ — Nasdaq-100 индексінің бір күндік кірістілігінің 3 есесіне тең нәтиже көрсетуге ұмтылады;

SQQQ — Nasdaq-100 индексінің бір күндік өзгерісіне кері бағытта 3 еселік нәтиже көрсетуге ұмтылады;

SOXL — жартылай өткізгіштер индексінің бір күндік кірістілігінің 3 есесіне тең нәтиже көрсетуге ұмтылады;

SOXS — жартылай өткізгіштер индексінің бір күндік өзгерісіне кері бағытта 3 еселік нәтиже көрсетуге ұмтылады.

АҚШ нарығында жекелеген акцияларға арналған левереджді ETF-тер де бар. Мысалы, NVDL NVIDIA акциясының бір күндік кірістілігінің 2 есесіне тең нәтиже көрсетуге ұмтылады.

Ең маңыздысы:

2x немесе 3x — бұл бір күнге арналған мақсатты көрсеткіш. Оны ұзақ мерзімдегі кірістіліктің жай ғана 2 немесе 3 есесі деп түсінуге болмайды.

Мұндай ETF-тер күн сайын өз позицияларын қайта теңестіреді. Сондықтан ETF-ті неғұрлым ұзақ ұстасаңыз, оның нақты нәтижесі базалық активтің осы кезеңдегі жиынтық өзгерісінен соғұрлым көбірек алшақтауы мүмкін.

Сол себепті мұндай өнімдер әдетте ұзақ мерзімді инвестициялаудан гөрі қысқа мерзімді сауда стратегияларында көбірек қолданылады.

VIX және құбылмалылыққа арналған ETF-тер

VIX — S&P 500 индексінің опциондары негізінде есептелетін, нарықтағы күтілетін құбылмалылықты көрсететін негізгі индикаторлардың бірі.

Нарықта VIX-ті көбіне «қорқыныш индексі» деп атайды, себебі ол нарықтағы алаңдаушылық деңгейін жанама түрде көрсетеді.

Нарық күрт төмендеп, инвесторлардың қорғаныс құралдарына сұранысы артқан кезде, VIX әдетте жоғарылайды.

VIX-ке байланысты ETF-тер әдетте VIX фьючерстері және басқа да құралдар арқылы құбылмалылыққа экспозиция алады.

Мысалы:

UVXY — VIX-тің қысқа мерзімді фьючерстерінің оң динамикасына экспозиция алуға ұмтылады;

SVXY — VIX-тің қысқа мерзімді фьючерстерінің кері динамикасына экспозиция алуға ұмтылады.

Мұндай өнімдердің жұмыс істеу механизмі салыстырмалы түрде күрделі. Сонымен қатар олардың нәтижесіне фьючерстік келісімшарттарды қайта ауыстыру сияқты факторлар әсер етеді.

Сондықтан мұндай өнімдер көбіне қысқа мерзімді саудада пайдаланылады және ұзақ мерзімге жай ғана сатып алып, ұстап отыруға арналмаған.

Қысқаша қорытынды

• ETF-тердің түрі өте көп, бірақ оларды түсіну үшін үш негізгі қырына назар аударуға болады:
• Инвестиция нысаны: акцияларға, облигацияларға, тауарларға, REIT-терге немесе цифрлық активтерге инвестициялай ма?
• Басқару тәсілі: ETF индекс ережелерін ұстана ма, әлде шешімдерді қор менеджері өзі қабылдай ма?
• Инвестициялық стратегия: Covered Call, левередж немесе кері инвестициялау сияқты арнайы стратегиялар қолданыла ма?

Осы үш өлшемді түсіну ETF-тің негізгі ерекшеліктерін тез анықтауға және оның өзіңіздің инвестициялық мақсаттарыңызға қаншалықты сәйкес келетінін бағалауға мүмкіндік береді.

Келесі сабақта бұдан да практикалық сұрақты қарастырамыз: осыншама ETF-тің ішінен өзіңізге лайықтысын қалай таңдауға болады?