1. ETF дегеніміз не? Неліктен ол қарапайым инвесторларға қолайлы?

2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде Уоррен Баффет хедж-қор менеджерлерінің бірімен он жылға созылған инвестициялық бәс жасады. Оның қарсыласы бес хедж-қордан тұратын портфельді таңдаса, Баффет шығыны төмен, S&P 500 индексін қадағалайтын индекстік қорды таңдады. Он жыл ішінде осы екі инвестициялық стратегияның нәтижелері салыстырылды.

Он жылдық кезеңнің қорытындысы бойынша бес хедж-қордан құралған портфельдің жылдық орташа кірістілігі шамамен 2,96% болды. Ал Баффет таңдаған S&P 500 индексін қадағалайтын қордың жылдық орташа кірістілігі шамамен 8,5%-ды құрады.

Бұл мысал инвесторлардың индекстік қорлардың ұзақ мерзімді инвестициялаудағы мүмкіндіктеріне деген қызығушылығын арттырды. Бірақ Баффет таңдаған қорлардың ерекшелігі неде? Ал ETF қалай жұмыс істейді?

Бұл сабақта ETF туралы негізгі түсініктерден бастап, оның не екенін және қалай жұмыс істейтінін қарастырамыз.

ETF дегеніміз не?

ETF, толық атауы биржалық инвестициялық қор (Exchange Traded Fund), — бұл кәдімгі акциялар сияқты биржада сауда-саттық барысында сатып алуға және сатуға болатын инвестициялық қор.

Дәстүрлі пайлық инвестициялық қордың таза активтерінің құны, әдетте, күніне бір рет есептеледі. Ал ETF-тің нарықтық бағасы сауда-саттық барысында нарықтағы сұраныс пен ұсынысқа қарай өзгеріп отырады. Сондықтан инвестор ETF-ті акция сияқты биржада сатып алып, сата алады. Сонымен қатар ETF акцияларға, облигацияларға, тауарларға және басқа да активтерге инвестициялай алады.

Мысалы, S&P 500 индексін қадағалайтын ETF-ті сатып алған кезде, инвестор бір мәміле арқылы S&P 500 индексіне кіретін көптеген компаниялардың акцияларынан тұратын портфельге инвестициялау мүмкіндігіне ие болады.

Егер инвестициялауды мейрамханаға барумен салыстырсақ, жеке акцияны сатып алу — бір тағамға жеке тапсырыс бергенмен бірдей, ал ETF сатып алу — бірнеше тағамнан тұратын дайын жиынтыққа тапсырыс бергенге ұқсайды. Акцияларды өз бетінше таңдауға қиналатын немесе жеке компанияларды зерттеуге көп уақыты жоқ инвесторлар үшін ETF инвестицияларды әртараптандыруды жеңілдетеді.

Сонымен қатар мұндай «себет» әртүрлі нарықтарды да қамтуы мүмкін. АҚШ нарығында саудаланатын ETF-тер арқылы инвесторлар Қытай, Үндістан, Еуропа және басқа да нарықтарға инвестициялай алады.

Әртараптандыру, сауда жасаудың икемділігі және салыстырмалы түрде төмен шығыстар сияқты ерекшеліктерінің арқасында ETF соңғы жылдары инвесторлардың назарын барған сайын көбірек аударып келеді. 2026 жылғы маусым айының соңындағы жағдай бойынша АҚШ-тағы ETF активтерінің жалпы көлемі шамамен 15,7 трлн долларды құрады, ал ETF саны 5 059-ға жетті.

Сонымен, ETF-тің қандай артықшылықтары бар? Келесі бөлімде осыны қарастырайық.

ETF-тің артықшылықтары

1. Шығыстарының салыстырмалы түрде төмен болуы

Бұл әсіресе пассивті индекстік ETF-терге қатысты. Олар бағалы қағаздарды жиі таңдап, белсенді түрде сатып алып-сатуды қажет етпейтіндіктен, олардың шығыстар коэффициенті әдетте салыстырмалы түрде төмен болады.

ICI деректеріне сәйкес, 2025 жылы АҚШ-тағы акцияларға инвестициялайтын индекстік ETF-тердің орташа шығыстар коэффициенті шамамен 0,14% болды. Бұл акцияларға инвестициялайтын пайлық инвестициялық қорлардың шамамен 0,4% деңгейіндегі орташа көрсеткішінен айтарлықтай төмен.

Бір қарағанда, бірнеше ондық пайыздық тармақтың айырмашылығы аз көрінуі мүмкін. Алайда инвестиция көлемі неғұрлым үлкен және инвестициялау мерзімі неғұрлым ұзақ болса, шығыстарды үнемдеудің әсері де соғұрлым айқын болады.

2. Әртараптандыру және жекелеген компанияға тән тәуекелді азайту

ETF әртүрлі бағалы қағаздардан тұратын инвестициялық себет болғандықтан, оның нәтижесі бір ғана компанияның көрсеткішіне тәуелді болмайды. Бұл жекелеген компанияға қатысты проблемалар немесе күтпеген жағымсыз оқиғалар салдарынан шығынға ұшырау тәуекелін азайтуға мүмкіндік береді.

Сондықтан жеке акцияларға инвестициялаумен салыстырғанда, әртараптандырылған ETF портфелі инвестициялау тәуекелін басқарудың бір тәсілі бола алады.

3. Ашықтық және ыңғайлылық

ETF-тердің құрылымы салыстырмалы түрде ашық, ал олардың шығыстары туралы ақпарат қолжетімді. Сонымен қатар инвестор барлық инвестициялық шешімді жеке қор менеджеріне сеніп тапсыруға міндетті емес.

Брокерлік шоты бар инвестор өзіне сәйкес ETF-ті таңдап, оны биржада өз бетінше сатып алып, сата алады.

Сонымен қатар ETF-тердің көпшілігі портфельдегі активтердің құрамы мен олардың үлесі туралы ақпаратты күн сайын жариялап отырады. Сондықтан инвестор қор қаражатының қандай активтерге бағытталғанын көре алады.

ETF-тер биржада нақты уақыт режимінде саудаланады, ал олардың нарықтық бағасы сауда-саттық барысында үнемі өзгеріп отырады. Яғни ETF-тің бағасын білу үшін сауда-саттықтың аяқталуын күтудің қажеті жоқ.

4. Инвестициялау кезінде таңдау жасауды жеңілдетеді

Мысалы, АҚШ қор нарығының болашағына оң көзқарастасыз, бірақ Apple, Microsoft немесе NVIDIA акцияларының қайсысын сатып алу керектігін білмейсіз.

Немесе жартылай өткізгіштер саласының болашағына сенесіз, бірақ чип әзірлеушілерінің, өндірістік жабдық өндірушілерінің немесе келісімшарт бойынша чип шығаратын компаниялардың қайсысын таңдау керектігін білмейсіз.

Мұндай жағдайда тиісті ETF-ті таңдап, белгілі бір саладағы немесе инвестициялық тақырыптағы акциялардың тұтас себетіне бірден инвестициялауға болады. Мысалы, жартылай өткізгіштер, оптикалық байланыс технологиялары, чиптер немесе ғарыш саласына бағытталған ETF-тер бар.

Бұл инвесторға ең жоғары өсім көрсетуі мүмкін жеке компанияны анықтауға көп уақыт жұмсамауға мүмкіндік береді. Жеке акцияларды терең талдауға уақыты жоқ инвесторлар үшін ETF инвестициялау процесін едәуір жеңілдетуі мүмкін.

5. Инвестициялық құралдардың кең таңдауы

Соңғы жылдары ETF нарығы қарқынды дамып, бүгінде ETF-тер инвестициялаудың көптеген бағыттарын қамтиды.

Акцияларға, тауарларға, облигацияларға және ақша нарығының құралдарына инвестициялайтын ETF-тер бар. Сонымен қатар жергілікті және шетелдік нарықтарға бағытталған ETF-тер, сондай-ақ кең нарықтық индекстерді, жекелеген салаларды, инвестициялық тақырыптарды, инвестициялық стильдер мен стратегияларды қадағалайтын ETF-тер кездеседі.

Қысқаша қорытынды

• ETF-ті «инвестициялық себетпен» салыстыруға болады: бір рет сатып алу арқылы акциялар, облигациялар, алтын немесе басқа да активтердің тұтас себетіне инвестициялауға болады. Әр активті жеке-жеке таңдаудың қажеті жоқ.
• Сонымен қатар ETF-терді биржада акциялар сияқты сатып алып, сатуға болады. Олардың негізгі ерекшеліктеріне әртараптандыру, салыстырмалы түрде төмен шығыстар, ашықтық және инвестициялық құралдардың кең таңдауы жатады.
• Акцияларды өз бетінше таңдауға қиналатын, жеке компанияларды талдауға уақыты жоқ, ұзақ мерзімге инвестициялауды көздейтін немесе бір құрал арқылы белгілі бір нарық пен саланы қамтуды қалайтын инвесторлар үшін ETF инвестициялауда пайдаланылатын салыстырмалы түрде қарапайым құралдардың бірі бола алады.

Келесі сабақта АҚШ нарығындағы ETF-тердің негізгі түрлерін қарастырамыз: акциялар мен облигациялардан бастап алтын мен биткоинге дейін.