6. АҚШ қор нарығындағы сауда-саттықты уақытша тоқтату тетіктері
Кеңейтілген сауда уақыты инвесторларға қосымша мүмкіндіктер береді. Алайда қор нарығындағы бағалар кез келген уақытта күрт өзгеруі мүмкін. Ал нарықтағы ауытқулар тым қатты болған жағдайда не болады? Бүгін АҚШ қор нарығындағы сауданы уақытша тоқтату механизмі қалай жұмыс істейтінін қарастырамыз.
Сауда-саттықты уақытша тоқтату тетігі — биржадағы сауданы белгілі бір уақытқа тоқтатып, дүрбелеңмен жаппай сатудың алдын алуға бағытталған шұғыл реттеуші шара. АҚШ қор нарығында бағалардың күндік өсуі мен төмендеуіне шектеу қойылмағанымен, жекелеген акция кез келген бағытта күрт ауытқыған кезде немесе нарықтық индекс ауыр құлдырауға ұшыраған кезде мұндай тетіктер іске қосылады.
Нарықтық индекстің пайыздық өзгерістері үш деңгейге бөлінеді: олар алдыңғы күннің жабылу бағасымен салыстырғанда тиісінше 7%, 13% және 20% төмендеу шектерінде белгіленген. Төменде көрсетілгендей:
Егер нарықтың төмендеуі 1-деңгей немесе 2-деңгей тетіктің сағат 15:25-ке дейін (Қазақстан уақытымен сағат 0:25-ке дейін) іске қосылуына әкелсе, сауда-саттық 15 минутқа тоқтатылады. Ал дәл осындай нарықтық төмендеу сағат 15:25-те немесе одан кейін орын алса, бүкіл нарық бойынша сауда-саттық тоқтатылмайды. Егер 3-деңгейдегі тетік сауда күні ішінде кез келген уақытта іске қосылса, бүкіл нарықтағы сауда-саттық сол сауда күнінің соңына дейін толық тоқтатылады.
Алғашқы жалпынарықтық сауда-саттықты уақытша тоқтату тетігі 1987 жылғы 19 қазандағы «Қара дүйсенбі» оқиғасынан кейін енгізілді. Сол күні Доу-Джонс өнеркәсіптік орташа индексі бір күннің ішінде шамамен 23%-ға құлдыраған болатын. Соңғы рет бұл тетіктер 2020 жылғы 9, 12, 16 және, ақырында, 18 наурызда іске қосылды. Бұған үдей түскен жаһандық коронавирус пандемиясының ауыр салдары себеп болды.
Сауда-саттықты уақытша тоқтату механизмі нарықтағы күрт ауытқулар мен ерекше жағдайларды реттеуге көмектеседі. Бірақ бұл ережелерді кім белгілейді және олардың сақталуын кім қадағалайды? Келесі сабақта АҚШ қор нарығын қандай органдар реттейтінін қарастырамыз.
*Ескерту: Жоғарыдағы мазмұн тек автордың жеке ұстанымы мен пікірін білдіреді және тикерлердің ешқандай ұстанымын білдірмейді және тикерлердің жоғарыда аталған мазмұнның шынайылығын, дәлдігін және түпнұсқалығын растай алмайды. Инвесторлар кез келген инвестициялық шешімдер қабылдамас бұрын инвестициялық өнімдердің тәуекелдерін өз жағдайларын ескере отырып қарастыруы керек.