4. АҚШ қор нарығындағы негізгі ережелері

Енді АҚШ қор нарығының қалай жұмыс істейтінін және негізгі индекстердің нені көрсететінін түсінген соң, тәжірибеге көшейік. Акция бағасы қалай қалыптасады? Мәміле қалай жасалады? АҚШ нарығындағы сауда қалай жүзеге асырылады? Бүгін сауданың негізгі ережелерін қарастырамыз.

Қор нарығында бағалар қалай қалыптасады?

Қор нарығының негізгі қызметі — акциялармен сауда жасау үшін сатып алушылар мен сатушыларды бір алаңға жинап, олардың мәміле жасауына жағдай жасау. Акция бағасын анықтаудың ең кең таралған тәсілі — аукциондық механизм. Сатып алушылар бид, яғни өздері төлеуге дайын ең жоғары бағаны ұсынады. Бұл баға әдетте сатушылар сұрайтын аск бағасынан төмен болады.

Сатып алу бағасы: бид бағасы — инвестор акция үшін төлеуге дайын баға. Ол осы акцияны сатып алуға нарықтағы біреудің төлеуге дайын ең жоғары бағасын көрсетеді.

Сату бағасы: аск бағасы — инвестор бағалы қағазды сатуға дайын баға. Ол сондай-ақ біреудің осы акцияны сатуға дайын ең төменгі бағасын білдіреді.

Бид пен аск арасындағы айырма спред деп аталады. Мәміле орындалуы үшін сатып алушы өз бағасын көтеруі немесе сатушы сұрап отырған бағасын төмендетуі керек. Мысалы, егер акцияның ағымдағы бағамында бид 10 АҚШ доллары, ал аск 10,20 АҚШ доллары болса, акцияны сатып алғысы келетін инвестор 10,20 АҚШ долларын төлейді, ал оны дереу сатқысы келетін инвестор 10 АҚШ долларына сатады.

Бөлшек инвестор ретінде акция сатып алғанда, сіз брокердің сайтынан бид, аск және бид-аск спредін көре аласыз. Алайда көп жағдайда бұл айырма бірнеше цент қана болады және инвесторлар үшін аса маңызды фактор бола бермейді.

АҚШ қор нарығындағы сауда сессиялары

Бүгінде инвесторлар АҚШ акцияларымен негізгі сауда сессиясында ғана емес, премаркет, постмаркет және кейбір брокерлік платформалар арқылы түнгі сессияда да сауда жасай алады. Кейбір брокерлер аптасына 5 күн, тәулігіне 24 сағат (24/5) сауда жасау мүмкіндігін ұсынады.

АҚШ қор нарығындағы негізгі сауда уақыты NYSE және NASDAQ биржаларына қатысты. Бұл биржаларда негізгі сауда сессиясы дүйсенбіден жұмаға дейін өтеді.

Ескерту: Мақалада сауда сессияларының Қазақстан уақыты бойынша көрсетілген сағаттары АҚШ-тағы жазғы уақытқа (EDT, UTC−4) сәйкес есептелген. АҚШ-та стандартты уақыт (EST, UTC−5, шамамен қарашадан наурызға дейін) қолданылатын кезеңде сауда сессиялары Қазақстан уақыты бойынша бір сағат кеш басталып, бір сағат кеш аяқталады. Мысалы, негізгі сауда сессиясы 19:30-дан келесі күнгі 02:00-ге дейін өтеді.

АҚШ қор нарығындағы сауда сессиялары	АҚШ акциялар нарығы
Премаркет	USA 4:00AM – 9:30AM (ET) KZT 13:00 – 18:30
Негізгі сауда сессиясы	USA 9:30AM – 4:00PM (ET) KZT 18:30 – 01:00 ⁺¹
Постмаркет	USA 4:00PM – 8:00PM (ET) KZT 01:00 – 05:00
Түнгі сессия	USA 8:00PM – 4:00AM (ET) KZT 05:00 – 13:00

Шығыс стандартты уақыты (EST): EST Нью-Йоркте және АҚШ-тың басқа қалаларында күзде және қыста қолданылады. Ол Гринвич орташа уақытынан (GMT) / Үйлестірілген бүкіләлемдік уақыттан (UTC) бес сағатқа артта қалады, яғни UTC-5 сәйкес келеді.

Шығыс жазғы уақыты (EDT): Көктемде және жазда АҚШ-та жазғы уақытқа өту қолданылады. EDT UTC-тен төрт сағатқа артта қалады, яғни UTC-4 сәйкес келеді.

Премаркет, постмаркет және түнгі сессия

Премаркет

Премаркет әдетте таңғы 8:00-ден 9:30-ға дейін өтеді. Бұл уақытта инвесторлар АҚШ-тың негізгі биржалары ресми түрде ашылғанға дейін мәмілелер жасай алады.

Мысалы, инвестор премаркет кезінде Apple компаниясының 100 акциясын бір акция үшін 100 АҚШ долларынан сатып алуға лимиттік ордер орналастырды делік. Егер электрондық коммуникациялық желілерде ECN Apple акцияларын сатуға арналған қарсы ордер болмаса, инвестордың сатып алу ордері бірден орындалмайды. Егер ешкім акцияларды инвестор сатып алғысы келетін бағамен сатуға дайын болмаса, ол баға сәйкес келгенше күтуі мүмкін. Ал мұндай сәйкестік болмауы да ықтимал.

Ескерту: ECN — сатып алушылар мен сатушылардың ордерлерін тікелей көрсетіп, өзара сәйкестендіретін компьютерлендірілген сауда жүйелері.

Премаркет жаңалықтарға ертерек әрекет етуге мүмкіндік беретіндіктен, инвесторлар нарықтан бұрын қимылдап, мүмкіндік іздей алады. Бұл әсіресе сауда күні компаниялардың табыс туралы есептері жарияланатын жағдайда маңызды. Алайда премаркет кезінде сауда көлемі төмен, ал бәсекелестік аз болады. Кейде ордерді орындау үшін сатып алушылар немесе сатушылар жеткіліксіз болуы мүмкін. Сатып алушылар мен сатушылардың аз болуы баға ауытқуының кеңірек болуына немесе құбылмалылықтың жоғарылауына әкеледі.

Постмаркет

Постмаркеттегі сауда-саттық негізгі сессия аяқталғаннан кейін бірден — АҚШ Шығыс жағалауы уақытымен (ET) сағат 16:00-де басталады және 20:00-ге дейін жалғасады (Қазақстан уақытымен (KZT) 01:00-ден 05:00-ге дейін). Бұл режим трейдерлер мен инвесторларға биржа жабылғаннан кейін шығатын жаңалықтарға жедел әрекет етуге мүмкіндік береді. Постмаркеттегі баға динамикасы нарықтың түскен жаңа ақпаратты қалай қабылдайтынының маңызды индикаторы болып табылады.

Кеңейтілген сауда сағаттары инвесторларға белгілі бір артықшылықтар бере алады, өйткені олар корпоративтік жаңалықтарға немесе нарықтық жағдайдың өзгеруіне жылдам әрекет етуге мүмкіндік береді. Мысалы, егер компания нарық жабылғаннан кейін күтпеген жерден күшті пайда есебін жарияласа, бұл оның акцияларына сұранысты тудырып, кейіннен олардың бағасының өсуіне әкелуі мүмкін. Дегенмен, егер постмаркет сессиясына нарық қатысушылары азырақ қатысса, акциялардың көпшілігінің өтімділігі (ликвидтілігі) шектеулі болады, бұл кеңірек спредтерге және жоғары құбылмалылыққа әкеледі

Түнгі сессия

Түнгі сессиядағы сауда-саттық әдетте АҚШ Шығыс жағалауы уақытымен (ET) келесі күннің 20:00-ден 04:00-іне дейін өтеді, бұл Қазақстан уақытымен (KZT) келесі күннің 05:00-ден 13:00-іне дейінгі кезеңіне сәйкес келеді. Бұл инвесторларға түнгі уақытта — негізгі, премаркет және постмаркет сессияларынан тыс уақытта мәмілелер жасауға мүмкіндік береді.

Келесі мақалада біз біздің пайдамызға жұмыс істейтін уақыт айырмашылығынан азиаттық инвесторлар ретінде оңай пайда таба алуыңыз үшін АҚШ акцияларының түнгі саудасының ережелері мен нәзік тұстарын қадам бойынша талдаймыз!

Қысқаша қорытынды

Аукцион механизмі — акция бағасын анықтаудың ең кең таралған тәсілі. Сатып алушылар bid, яғни акция үшін төлеуге дайын ең жоғары бағаны ұсынады; әдетте бұл баға сатушылар сұрайтын ask бағасынан төмен болады.
NYSE және NASDAQ дүйсенбіден жұмаға дейін жұмыс істейді. Негізгі сауда сессиясы АҚШ Шығыс жағалауының жазғы уақытымен (EDT, UTC-4) 09:30-дан 16:00-ге дейін созылады, бұл Қазақстан уақытымен (UTC+5) 18:30 – 01:00⁺¹ сәйкес келеді. Сауда күнінің жалпы ұзақтығы 6 сағат 30 минутты құрайды.
Постмаркеттегі сауда-саттық негізгі сессия аяқталғаннан кейін бірден — АҚШ Шығыс жағалауы уақытымен (ET) 16:00-де басталады және 20:00-ге дейін созылуы мүмкін (Қазақстан уақытымен (KZT) 01:00-ден 05:00-ге дейін). Бұл трейдерлер мен инвесторларға биржа жабылғаннан кейін пайда болатын жаңалықтарға әрекет етуге мүмкіндік береді.
Nasdaq биржасы 2026 жылғы 6 желтоқсаннан бастап 23/5 сауда режиміне көшуді жоспарлап отыр. Бұл режим аптасына 5 күн, тәулігіне 23 сағат сауда жасауға мүмкіндік береді. Жаңа түнгі сессия АҚШ-тың шығыс уақытымен (ET) 21:00-ден келесі күнгі 04:00-ге дейін өтеді.

Енді сіз АҚШ қор нарығындағы негізгі сауда ережелерін білесіз. Ал негізгі сессия аяқталғаннан кейін де сауда жасауға бола ма? Келесі сабақта түнгі сессияның не екенін қарастырамыз.

*Ескерту: Жоғарыдағы мазмұн тек автордың жеке ұстанымы мен пікірін білдіреді және тикерлердің ешқандай ұстанымын білдірмейді және тикерлердің жоғарыда аталған мазмұнның шынайылығын, дәлдігін және түпнұсқалығын растай алмайды. Инвесторлар кез келген инвестициялық шешімдер қабылдамас бұрын инвестициялық өнімдердің тәуекелдерін өз жағдайларын ескере отырып қарастыруы керек.