22. Акцияларды бөлшектеу және кері бөлшектеу туралы не білуіңіз керек

Сауданың уақытша тоқтатылуы мен делистинг инвесторлардың жағдайына елеулі әсер етуі мүмкін. Бірақ компания айналымдағы акцияларының санын және олардың бағасын өзгертіп, ал компанияның жалпы нарықтық құнын өзгертпейтін жағдайлар да болады. Акцияларды бөлшектеу және кері бөлшектеу дегеніміз не және компаниялар оларды не үшін жүргізеді? Бүгін осы сұрақтарға жауап береміз.

Акцияларды бөлшектеу дегеніміз не?

Акцияларды бөлшектеу — компанияның директорлар кеңесі қолданыстағы акционерлерге қосымша акциялар беру арқылы айналымдағы акциялар санын арттыратын корпоративтік әрекет. Бөлшектеу кезінде айналымдағы акциялар саны көбейеді, ал бір акцияның бағасы соған пропорционалды түрде төмендейді. Алайда компанияның нарықтық капитализациясы мен жалпы құны өзгермейді.

Бөлшектеу коэффициенті бөлшектеуге дейінгі әрбір акцияның орнына акционерге қанша жаңа акция берілетінін көрсетеді. Ең жиі кездесетін коэффициенттер — «2:1» және «3:1». Бұл акционердің қолындағы әрбір акцияның орнына тиісінше екі немесе үш акция алатынын білдіреді.

Мысалы, сізде компанияның бір акциясы бар делік. Егер компания «1-ге 3» бөлшектеу жүргізсе, сізге қосымша екі акция беріледі. Бөлшектеуден кейінгі үш акцияңыздың жалпы құны бөлшектеуге дейінгі бір акцияның құнына тең болады.

Компаниялар акцияларын неге бөлшектейді?

Компаниялардың акцияларды бөлшектеуінің негізгі себептерінің бірі — олардың бағасын инвесторлардың кеңірек тобы үшін қолжетімді деңгейге түсіру және акциялармен сауда жасау өтімділігін арттыру. Мысалы, көптеген инвесторлар бағасы 1000 доллар болатын бір акцияға қарағанда, әрқайсысы 10 доллар тұратын 100 акцияны сатып алуды психологиялық тұрғыдан қолайлырақ көруі мүмкін. Сондықтан акция бағасы айтарлықтай өскен кезде, көптеген жария компаниялар оны төмендету үшін бөлшектеу жариялайды.

Айта кететін жайт, кем дегенде теориялық тұрғыдан алғанда, акцияларды бөлшектеу инвестицияңыздың жалпы құнына әсер етпейді. Алайда іс жүзінде бөлшектеуге байланысты нарықтағы реакция акция бағасының өсуіне немесе төмендеуіне әсер етуі мүмкін. Мысалы, компания акцияларды инвесторлар үшін қолжетімді ету мақсатында бөлшектеу жүргізсе, бұл нарыққа оң әсер етуі ықтимал. Сонымен қатар, бөлшектеу белгілі бір шығындарды талап етеді, заңдық рәсімдер мен нормативтік талаптардың сақталуын қажет етеді.

Акцияларды бөлшектеудің нақты мысалы

Компаниялар өз акцияларының бағасын жеке инвесторлар үшін қолжетімді әрі тартымды ету мақсатында бөлшектеу жүргізеді. Соңғы жылдары Apple (AAPL), Tesla (TSLA), Nvidia (NVDA) және Amazon (AMZN) сияқты ірі технологиялық компаниялар акция бағасының айтарлықтай өсуіне байланысты бөлшектеу туралы жариялады немесе оны жүзеге асырды.

Бөлшектеу компанияның нарықтық капитализациясына тікелей әсер етпесе де, инвесторлар бұл процедурадан кейін жеке инвесторлар тарапынан қызығушылықтың артуын күтуі мүмкін. Сондықтан бөлшектеу туралы хабарланғаннан кейін компания акцияларының бағасы тек осы жаңалықтың әсерінен де өсуі ықтимал.

Мысалы, 2022 жылдың ақпан айында Alphabet (Google компаниясының бас компаниясы) директорлар кеңесі акцияларды бөлшектеуді мақұлдағанын жариялады. Инвесторлар бұл жаңалықты оң қабылдап, келесі күні Alphabet-тің «А» класындағы акциялары 7,5%-дан астам өсіп, 2022 жылғы ең үздік күндік нәтижесін көрсетті.

Кері бөлшектеу дегеніміз не?

Кері бөлшектеу — бөлшектеуге қарама-қарсы процесс, яғни компанияның айналымдағы акцияларының санын азайтуды білдіреді. Компания кері бөлшектеуді жүзеге асырған кезде, акционердің қолындағы бірнеше акция біріктіріліп, аз мөлшердегі жаңа акцияға айналады.

Мысалы, егер компания «1:10» коэффициентімен кері бөлшектеу жүргізсе, акционердің қолындағы әрбір он акция бір акцияға біріктіріледі. Егер сіз кері бөлшектеуге дейін компанияның 1000 акциясына ие болсаңыз, одан кейін сізде 100 акция қалады.

Бөлшектеу сияқты, кері бөлшектеу де компанияның нарықтық капитализациясына тікелей әсер етпейді. Ол негізінен айналымдағы акциялар санын азайтып, бір акцияның бағасын пропорционалды түрде арттырады.

Компаниялар неге кері бөлшектеу жасайды?

Компаниялардың кері бөлшектеу жүргізуінің негізгі себептерінің бірі — Nasdaq немесе NYSE сияқты ірі қор биржаларының листинг талаптарына сәйкес келу.

Мысалы, Nasdaq-та компанияның листинг талаптарына бастапқыда сәйкес келуі үшін акция бағасы белгілі бір ең төменгі деңгейден жоғары болуы керек, ал биржада листингті сақтап қалу үшін акция бағасы, әдетте, кемінде 1 доллар деңгейінде болуы тиіс. NYSE-де де акция бағасына қатысты ең төменгі талаптар бар. Егер акция бағасы ұзақ уақыт бойы белгіленген шектен төмен болса, компанияға листинг талаптарына сәйкес келмейтіні туралы ескерту берілуі және кейіннен делистинг қаупі туындауы мүмкін.

Кері бөлшектеудің өзі жақсы немесе жаман құбылыс емес. Бұл — компанияның акционерлік капиталының құрылымына қатысты өзгеріс және ол компания бизнесінің өзіне тікелей әсер етпейді. Дегенмен, кері бөлшектеу компанияның қаржылық қиындықтарға тап болғанының «қауіп дабылы» болуы мүмкін, өйткені ол акцияның нарықтық бағасын техникалық түрде көтереді.

Кейбір кері бөлшектеулер кезінде миноритарлық акционерлердің акциялары ақшалай өтемақыға айырбасталуы мүмкін. Мұндай жағдайда олар компания акцияларына иелік етуді тоқтатады. Сонымен қатар, инвесторлар кері бөлшектеуден кейін акция бағасының құбылмалылығына байланысты шығынға ұшырауы мүмкін.

Кері бөлшектеудің нақты мысалы

2021 жылдың 30 шілдесінде General Electric «8-ге 1» коэффициентімен кері бөлшектеуді аяқтағанын жариялады. Бұл GE жай акцияларының санының тиісінше қысқаруына әкелді.

Компанияның мәлімдемесіне сәйкес, GE бизнесі соңғы жылдары, негізінен NBCUniversal және GE Oil and Gas сияқты активтерді ауқымды сату нәтижесінде айтарлықтай өзгерді. Осыған байланысты кері бөлшектеу акциялар санын азайтып, олардың бағасын компанияның сол кездегі бизнес ауқымын жақсырақ көрсететін деңгейге жеткізуге бағытталды.

Қысқаша қорытынды

• Акцияларды бөлшектеу — компанияның директорлар кеңесі қолданыстағы акционерлерге қосымша акциялар беру арқылы айналымдағы акциялар санын арттыратын корпоративтік әрекет.
• Бөлшектеу коэффициенті бөлшектеуге дейінгі әрбір акцияның орнына акционерге қанша жаңа акция берілетінін көрсетеді.
• Компаниялар акция бағасын инвесторлардың кеңірек тобы үшін қолжетімді ету және сауда өтімділігін арттыру мақсатында акцияларды бөлшектеуі мүмкін.
• Кері бөлшектеу — айналымдағы акциялар санын азайтып, бір акцияның бағасын пропорционалды түрде арттыратын процесс.
• Компаниялар кері бөлшектеуді көбінесе Nasdaq және NYSE сияқты ірі қор биржаларының листинг талаптарына сәйкес келу үшін жүргізеді.
• Кері бөлшектеу компанияның қаржылық қиындықтарға тап болғанының «қауіп дабылы» болуы мүмкін, өйткені ол акция бағасын техникалық түрде көтереді.

Сплит және кері сплит акциялардың саны мен бағасын өзгертеді, бірақ компанияның өзін өзгертпейді. Ал компания жекешелендірілсе немесе банкротқа ұшыраса, инвесторлардың акцияларына не болады? Мұны келесі сабақта қарастырамыз.