14. АДҚ дегеніміз не?

Алдыңғы мақалада біз АҚШ-тың ең ірі технологиялық компанияларымен — «Керемет жетілікпен» таныстық. Бірақ АҚШ қор нарығы тек америкалық компаниялармен шектелмейді. Инвестор АҚШ нарығы арқылы шетелдік компаниялардың акцияларына қалай инвестициялай алады? Мұндай мүмкіндіктердің бірі — американдық депозитарлық қолхаттар (ADR). Бүгін ADR дегеніміз не және оның қалай жұмыс істейтінін қарастырамыз.

АДҚ дегеніміз не?

АҚШ нарығында саудаланатын шетелдік компаниялар акцияларының көпшілігі Америкалық депозитарлық қолхаттар (АДҚ) ретінде саудаланады. АДҚ америкалық инвесторларға АҚШ-тан тыс компанияларға инвестиция салуға мүмкіндік береді және шетелдік компаниялардың АҚШ капитал нарықтарына шығуын жеңілдетеді. Сонымен қатар, АДҚ жаһандық нарықтағы ең танымал компанияларды, оның ішінде Alibaba Group, Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), Unilever, HSBC Holdings, Toyota Motor және т.б. сияқты әйгілі брендтерді білдіреді.

АДҚ – бұл америкалық инвесторлар үшін шетелдік инвестицияларды жеңілдету мақсатында арнайы жасалған үлестік бағалы қағаздардың бір түрі. Әрбір АДҚ-ны америкалық банк немесе брокер шығарады және ол осы банк шетелдік компанияның ішкі қор нарығында ұстайтын сол компания акциясының бір немесе бірнешеуіне тең болады. Мысалы, қытайлық онлайн-ритейлер Alibaba-ның бір АДҚ-сы компанияның бір базалық акциясына тең болса, жапондық автоөндіруші Toyota-ның бір АДҚ-сы оның 10 базалық акциясын білдіреді.

Егер сізде АДҚ болса, сіз оның негізіндегі шетелдік акцияны алуға құқығыңыз бар. АДҚ бағасы шетелдік акцияның өз нарығындағы бағасына сәйкес келеді (АДҚ-ның шетелдік компания акцияларына қатынасына қарай түзетіледі).

АДҚ қалай жұмыс істейді?

Алғашқы АДҚ-ны 1927 жылы америкалық банк жергілікті инвесторларға британдық әмбебап дүкеннің акцияларына инвестиция салуға мүмкіндік беру үшін шығарған. Қазіргі таңда 70-тен астам елдің компанияларының акцияларын білдіретін 2000-нан астам АДҚ қолжетімді.

Жаңа АДҚ шығару үшін америкалық банк шетелдік қор биржасында акцияларды сатып алуы тиіс. Банк акцияларды өз балансында ұстайды және АҚШ-тағы инвесторға АДҚ шығарады, ал инвестор АДҚ-ны АҚШ биржасында немесе биржадан тыс нарықта қайта сата алады.

АДҚ-ға инвестиция салғысы келетін жеке инвесторлар оларды брокерлерден немесе дилерлерден сатып ала алады. Брокерлер мен дилерлер АДҚ-ны АҚШ-тың қаржы нарықтарында бұрын шығарылғандарын сатып алу арқылы немесе жаңа АДҚ шығаруды бастамалау арқылы алады. АДҚ АҚШ долларымен саудаланады және АҚШ-тың есеп айырысу жүйелері арқылы клирингтен өтеді, бұл АДҚ иелеріне шетел валютасымен транзакция жасаудан аулақ болуға мүмкіндік береді. Сонымен бірге, АДҚ сатып алған инвесторларға дивидендтер АҚШ долларымен төленеді.

АДҚ деңгейлері қандай?

АДҚ негізгі шетелдік компанияның АҚШ нарығына шығу мүмкіндігіне байланысты үш деңгейге бөлінеді:

1-деңгейдегі АДҚ.

Бұл шетелдік компаниялар биржада листингтен өту талаптарына сай келмейтін немесе өткісі келмейтін ең қарапайым АДҚ түрі. Олар сауда-саттыққа қатысуды қамтамасыз етеді, бірақ капитал тарту үшін пайдаланыла алмайды. Тек биржадан тыс нарықта кездесетін АДҚ-ларға АҚШ Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) тарапынан ең жеңіл талаптар қойылады және олар әдетте жоғары алыпсатарлық (спекулятивті) сипатқа ие.

2-деңгейдегі АДҚ.

Ұлттық қор биржасында сауда-саттыққа қатысу үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ капитал тарту үшін қолданыла алмайды. 2-деңгейдегі АДҚ-ға SEC тарапынан қойылатын талаптар 1-деңгейге қарағанда сәл қатаңырақ, бірақ олар биржада саудалана алатындықтан, олардың танымалдылығы мен сауда көлемі жоғарырақ болады.

3-деңгейдегі АДҚ.

АҚШ биржасында листингтен өтіп, шетелдік эмитент үшін капитал тарту мақсатында пайдаланыла алады. Есептілік талаптары АҚШ компанияларына қойылатын талаптарға ұқсас және эмитенттер SEC-ке толық есеп беруге міндетті, сондықтан 3-деңгейдегі АДҚ ең беделді болып саналады.

Қысқаша қорытынды

• АДҚ – бұл америкалық инвесторлар үшін шетелдік инвестицияларды жеңілдету мақсатында арнайы жасалған үлестік бағалы қағаздардың бір түрі. АДҚ америкалық инвесторларға АҚШ-тан тыс компанияларға инвестиция салуға мүмкіндік береді және шетелдік компаниялардың АҚШ капитал нарықтарына шығуын жеңілдетеді.
• Әрбір АДҚ-ны америкалық банк немесе брокер шығарады және ол осы банк шетелдік компанияның ішкі қор нарығында ұстайтын сол компания акциясының бір немесе бірнешеуін білдіреді.
• АДҚ АҚШ долларымен саудаланады және АҚШ-тың есеп айырысу жүйелері арқылы клирингтен өтеді, бұл АДҚ иелеріне шетел валютасымен операциялар жасау қажеттілігінен құтылуға мүмкіндік береді.

АДҚ АҚШ нарығы арқылы шетелдік компаниялардың акцияларына инвестиция жасауға мүмкіндік береді. Бірақ инвестициялаудың бұл тәсілінің өзіндік ерекшеліктері бар. Келесі сабақта АДҚ-ға инвестиция салудың артықшылықтары мен тәуекелдерін қарастырамыз.