4. Жаңадан бастаған инвесторға қалай инвестиция жасауға болады? ETF-ті тұрақты түрде сатып алу және уақыттың күші

Бұл сабақта алдымен мына сұраққа жауап іздейік: неліктен адамдардың көпшілігі қор нарығында тұрақты инвестициялық нәтиже алуда қиналады?

Инвесторлардың тәжірибесін қорытындылай келе, негізгі екі себепті бөліп көрсетуге болады:

Акцияны дұрыс таңдау және нарыққа кіру уақытын анықтау қиын. Болашағы зор акцияны дер кезінде табу оңай емес. Сонымен қатар, сәтсіз инвестицияға айналуы мүмкін акциялар да көп.

Эмоцияны бақылау қиын. Баға өскен кезде асығыс сатып алу, ал нарық құлдырағанда қорқып сату көбіне инвестициялық нәтижеге кері әсер етеді.

Егер сізде де осындай қиындықтар болса, инвестициялау тәртібін алдын ала анықтап алу пайдалы болуы мүмкін. Бұл сабақта нарыққа кіру уақытын таңдауға тәуелділікті азайтуға көмектесетін тәсілдердің бірі — ETF-ті тұрақты түрде сатып алу туралы айтамыз.

ETF-ті тұрақты түрде сатып алу дегеніміз — нарық өсіп тұр ма, әлде төмендеп жатыр ма, оған қарамастан белгілі бір уақыт аралығында таңдалған ETF-ке бірдей соманы тұрақты түрде инвестициялау. Яғни инвестор нарықтың өсу кезеңінде де, құлдырау кезінде де сатып алуды жалғастырады.

Енді бұл стратегияның әртүрлі нарықтық жағдайларда қалай жұмыс істейтінін қарастырайық.

Тұрақты инвестициялаудың ықтимал нәтижелері

Кейбір инвесторларда мынадай сұрақ туындауы мүмкін: егер ETF сатып алуды нарықтың ең жоғары деңгейіне жақын кезеңде бастасам, үлкен шығынға ұшырамаймын ба?

Мысал ретінде ұзақ мерзімді инвестициялау кезінде жиі пайдаланылатын S&P 500 индексін алайық. Төмендегі мысалдарда S&P 500 индексін қадағалайтын ETF-ке тұрақты түрде инвестициялау қарастырылады.

1-сценарий: қаржы дағдарысы алдындағы жоғары деңгейден бастап бүгінге дейін инвестициялау

Өзіңізді нарыққа қолайсыз уақытта кірген инвестор ретінде елестетейік. Сіз әлемдік қаржы дағдарысы басталар алдындағы жоғары деңгейге жақын кезеңде, яғни 2007 жылғы қарашада инвестициялауды бастадыңыз делік.

Әр айдың соңында S&P 500 индексін қадағалайтын ETF-ке $1 000 салып, 2026 жылғы шілденің соңына дейін инвестициялауды жалғастырдыңыз.

Осы кезеңдегі жалпы инвестиция көлемі шамамен $225 000 болды. Егер есептеу барысында дивидендтер қайта инвестицияланбаса, 2026 жылғы шілденің соңындағы портфель құны шамамен $813 000 болуы мүмкін. Бұл есептеу әдісіне қарай ішкі кірістілік нормасы (IRR) бойынша шамамен жылдық 12,4% көрсеткішке сәйкес келеді.

Егер дивидендтерді қайта инвестициялау есепке алынса, нәтиже жоғары болуы мүмкін.

Неліктен нарыққа қолайсыз уақытта кіргеніне қарамастан, ұзақ мерзімді нәтиже оң болуы мүмкін?

Алғашқы сатып алу жоғары деңгейде жасалғанымен, кейінгі сатып алулардың бір бөлігі нарықтың төмендеген кезеңіне сәйкес келді. Соның нәтижесінде ETF-тің орташа сатып алу бағасы біртіндеп төмендеді.

Кейін S&P 500 нарықтағы қалпына келу кезеңдерінен өтіп, ұзақ мерзімді перспективада өсуін жалғастырды.

2-сценарий: dot-com көпіршігінің шарықтау кезеңінен кейін инвестициялау

Ал жағдай бұдан да қолайсыз болса ше?

Сіз dot-com көпіршігінің шарықтау кезеңінде, яғни 2000 жылғы наурызда инвестициялауды бастап, 2007 жылғы қазанға дейін әр ай сайын $1 000 салып отырдыңыз делік.

Осы кезеңдегі жалпы инвестиция көлемі шамамен $91 000, ал кезең соңындағы портфель құны шамамен $121 000 болды.

Дивидендтер есепке алынбаған жағдайда, IRR бойынша жылдық кірістілік шамамен 7,6% болды. Ал дивидендтерді қайта инвестициялау есепке алынса, бұл көрсеткіш шамамен 9,4% болуы мүмкін.

Нарық динамикасына қарасақ, инвестициялаудың бастапқы кезеңінде портфель ұзақ уақыт бойы төмен нәтиже көрсетті. Алайда нарық құлаған кезде жасалған кейінгі сатып алулар орташа сатып алу бағасын төмендетуге мүмкіндік берді.

Бұл мысал тұрақты түрде инвестициялау нарыққа қолайсыз уақытта кірген жағдайда да сатып алуды уақыт бойынша бөлуге мүмкіндік беретінін көрсетеді.

3-сценарий: аю нарығындағы төмен деңгейден бастап бүгінге дейін инвестициялау

Ал егер нарықтың төмен деңгейіне жақын кезеңде инвестициялай бастасаңыз ше?

Мысалы, 2009 жылғы наурыздың соңынан бастап 2026 жылғы шілденің соңына дейін әр ай сайын S&P 500 индексін қадағалайтын ETF-ке $1 000 инвестицияладыңыз делік.

Жалпы салынған қаражат шамамен $209 000 болды, ал портфельдің құны шамамен $708 000-ға дейін өсті. Бұл есептеу әдісіне қарай жылдық шамамен 12,8% кірістілікке сәйкес келеді.

Егер дивидендтерді қайта инвестициялау есепке алынса, портфель құны шамамен $861 000 болуы мүмкін еді, ал жылдық кірістілік шамамен 14,7% деңгейіне жетер еді.

Бұл сценарийде нарықтың төмен деңгейіне жақын бағаларда сатып алу және кейінгі ұзақ мерзімді өсім маңызды рөл атқарды.

Бірақ ең қолайсыз сценарий де бар

Сіз нарықтың шарықтау кезеңіне жақын уақытта инвестициялауды бастап, кейін нарық құлдыраған кезде шығынды көтере алмай, ETF-ті сатып жібердіңіз делік.

Мұндай жағдайда нарық құлдыраған кезде төмен бағамен көп мөлшерде ETF сатып алған болсаңыз да, кейінгі қалпына келу кезеңін күтпей сатсаңыз, соңғы нәтиже шығын болуы мүмкін.

Сондықтан ұзақ инвестициялық көкжиек маңызды. Ол инвесторға нарықтың уақытша құлдырауларынан кейінгі қалпына келуін күтуге мүмкіндік береді. Алайда болашақтағы нарық қозғалысына кепілдік берілмейді.

ETF-ке қалай инвестиция жасауға және қашан сату керектігін қалай анықтауға болады?

1-қадам. Сәйкес активті таңдаңыз

Әдетте кең нарық индексін қадағалайтын ETF-ке инвестициялау бір ғана компанияға немесе тар салаға бағытталған инвестицияға қарағанда портфельді көбірек әртараптандыруға мүмкіндік береді.

Ұзақ мерзімді инвестиция үшін кең нарықты қамтитын индекстерді қарастыруға болады. Соның кең таралған мысалдарының бірі — S&P 500. Ол АҚШ-тың ірі компанияларының акцияларын қамтитын нарық индексі.

Уоррен Баффетт те ұзақ мерзімді инвесторлар үшін төмен шығынды S&P 500 индекс қорларын бірнеше рет мысал ретінде келтірген.

Бұл жерде маңыздысы — өз инвестициялық мақсатыңызға сәйкес келетін индексті және жеткілікті өтімді ETF-ті таңдау.

2-қадам. Инвестициялау жиілігін анықтаңыз

Ең кең таралған тәсілдердің бірі — ай сайын инвестициялау.

Кейбір инвесторлар апта сайын, екі айда бір рет немесе тоқсан сайын инвестициялайды. Мұнда өз табысыңызға, қаржылық мүмкіндіктеріңізге және инвестициялау жоспарыңызға қарай шешім қабылдауға болады.

ETF пен инвестициялау жиілігін таңдағаннан кейін брокерлік шот арқылы ETF-ті акция сияқты биржадан сатып алуға болады.

Бұл кезеңдегі ең маңызды нәрсе — таңдаған жоспарыңызды сақтап, нарықтың қысқа мерзімді ауытқуларына байланысты инвестициялауды тоқтатпау.

3-қадам. Қашан сату керек?

Пайданы қашан фиксациялау керектігін анықтау сатып алудан да қиын болуы мүмкін. Жаңадан бастаушылар үшін бағалауға көмектесетін екі тәсілді қарастыруға болады.

1-әдіс. P/E коэффициентіне қарау

P/E коэффициенті компанияның немесе индекстің бағалануының пайдаға қатынасын көрсетеді.

Мысалы, ETF-тің базалық индексінің қазіргі P/E көрсеткішін оның тарихи диапазонымен салыстыруға болады. Егер P/E тарихи төмен деңгейлерден айтарлықтай өсіп, ұзақ мерзімді тарихи көрсеткіштерден жоғары деңгейге жетсе, инвестор портфельдің бір бөлігін қайта қарастыруды немесе пайданың бір бөлігін фиксациялауды қарастыра алады.

Алайда P/E көрсеткішінің белгілі бір деңгейге жетуі өздігінен «сату сигналы» болып саналмайды. Оны нарықтың жалпы жағдайы, компаниялардың пайда болжамы және басқа да бағалау көрсеткіштерімен бірге қарастырған жөн.

Нарықтың дәл ең жоғары нүктесін анықтау мүмкін емес болғандықтан, активтерді кезең-кезеңімен сату тәуекелді басқарудың бір тәсілі болуы мүмкін.

2-әдіс. Нарықтағы көңіл күйге қарау

Тарихи тұрғыдан нарықтың ұзақ өсу кезеңдерінде инвесторлардың көңіл күйі кейде шамадан тыс оптимистік деңгейге жетеді.

Уоррен Баффетт бұл идеяны өзінің танымал қағидасында былай жеткізген: «Басқалар ашкөз болғанда — сақ болыңыз, ал басқалар қорыққанда — батылырақ әрекет етіңіз».

Егер нарықта жаппай эйфория байқалып, инвесторлар активтерді өте жоғары бағамен белсенді түрде сатып ала бастаса, портфельдің бір бөлігін қайта қарау немесе пайданың бір бөлігін фиксациялау туралы ойлануға болады.

Бұл екі тәсілдің ешқайсысы активті дәл ең жоғары бағамен сатуға кепілдік бермейді. Олар тек нарықтың бағалануы мен инвесторлардың көңіл күйін бағалауға көмектесетін құралдар ретінде қарастырылуы керек.

Қысқаша қорытынды

Классикалық бірдей сомамен тұрақты түрде инвестициялаудан бөлек, стратегияны жеке мақсаттар мен қаржылық мүмкіндіктерге қарай өзгертуге болады.

Шартты түрде төрт тәсілді бөліп көрсетуге болады:

• Бірдей уақыт аралығында бірдей сомамен инвестициялау;
• Бірдей уақыт аралығында әртүрлі сомамен инвестициялау;
• Әртүрлі уақытта әртүрлі сомамен инвестициялау;
• Әртүрлі уақытта бірдей сомамен инвестициялау.

Мысалы, стратегияны икемдірек еткіңіз келсе, индекс тарихи орташа деңгейден төмен бағаланған кезде инвестиция көлемін арттыруға, ал нарық салыстырмалы түрде жоғары бағаланған кезде инвестиция көлемін азайтуға немесе активтердің бір бөлігін сатуға болады.

Бұл тәсіл инвестицияларды әртүрлі нарықтық деңгейлерге бөлуге және орташа сатып алу бағасын басқаруға мүмкіндік береді. Алайда нақты стратегия әр инвестордың қаржылық мүмкіндігіне, инвестициялық мақсатына, инвестициялық көкжиегіне және тәуекелге көзқарасына байланысты.

Келесі сабақта ETF портфелін құрудың басқа да танымал стратегияларын қарастырамыз.