1. Акция дегеніміз не? АҚШ қор нарығы дегеніміз не?

Акция дегеніміз не?

Елестетіп көріңізші: Таңертең кофеханаға кіріп, бір стакан кофені Kaspi арқылы төлеп, Instagram-ға қарап отырасыз. Содан соң жұмысқа барып, Windows компьютерде жұмыс істейсіз. Кешке үйде YouTube-тан видео қарап демаласыз.

Біздің өмір салтымызды өзгерткен бұл ірі компаниялар бізге тек қызмет көрсетіп қана қоймайды, сонымен қатар олардың Акционерының бірі болуға мүмкіндік беретін есікті айқара ашады. Бұл есік – қор нарығы.

Акцияның қарапайым анықтамасы

Қаржы саласынан ештеңе білмейтін адамдар үшін «акция» деген сөз қиын сияқты естілуі мүмкін. Бірақ оның мәні өте қарапайым: компанияны алма ағашы деп елестетсеңіз, акция – сол ағаштың бір бөлігінің иесі болу.

Алма ағашын алғаш еккен бағбан – компанияның құрылтайшысы әрі басқарушысы сияқты. Егер бағбанның ағашты баптауға, тыңайтқыш беруге ақшасы жетпей қалса, ол өзге адамдарды ағаш өсіруге ақша салуға шақырады. Ақша салған әрбір адам сол ағаштың бір үлесіне ие болады. Міне, осы меншік құқығы – акция, ал ақша салғандар – компанияның акционерлері (немесе үлескерлері). Бағбан ағашты неғұрлым жақсы күтсе, ол соғұрлым мол өнім беріп, ағаштың құны да арта түседі. Компанияның дамуы да дәл осылай жүреді.

Акцияларға инвестиция салудан түсетін пайда негізінен екі бөліктен тұрады:

1. Жеміс (дивидендтер): алма ағашы өсіп-жетілген соң жеміс береді. Компания табысқа жеткеннен кейін өз пайдасының бір бөлігін акционерлерге ақшалай түрінде бөліп беруі мүмкін, бұл – дивиденд деп аталады.
2. Ағаштың өсуі (құнының артуы): егер алма ағашы жайқалып өссе, оның өз құны да артады. Сол сияқты, компанияның бизнесі дамыған сайын, оның акцияларының құны да өсуі мүмкін.

МАҢЫЗДЫ ЕСКЕРТУ: Табыс пен тәуекел қатар жүреді. Акцияларды сатып алу – компанияның «шағын акционері» болу деген сөз. Бірақ есте сақтаңыз: егер жеміс ағашына дұрыс күтім жасалмаса, өнім нашарлайды. Ағаштың жалпы құны төмендеген бойда сіздің қолыңыздағы акциялар да құнсызданады. Сондықтан акцияларға инвестиция салу – сіз компаниямен бірге табысқа да, тәуекелге де ортақ боласыз дегенді білдіреді.

АҚШ қор нарығы дегеніміз не?

АҚШ қор нарығы — компаниялардың акциялары шығарылып, биржаларда саудаланатын ірі қаржы нарығы. Ол әлемдегі ең ірі және ең өтімді қор нарықтарының бірі болып саналады.

Көптеген жаңадан бастаған инвесторларда «АҚШ нарығында саудаланатын акцияларды сатып алғанда, тек америкалық компанияларға ғана инвестиция жасауға болады» деген қате түсінік бар. Шын мәнінде, АҚШ қор нарығында америкалық компаниялармен қатар, шетелдік компаниялардың да акциялары саудаланады.

Егер қор нарығын жеміс бағы ретінде қарастырсақ, онда АҚШ нарығы – әлемдегі ең үлкен және капиталы ең көп бақ. Бұл үлкен бақта:

• Нағыз америкалық алыптар бар: мысалы, Apple, Tesla, Microsoft.
• Әлемнің түкпір-түкпірінен келген трансұлттық корпорациялар бар: мысалы, жапониялық Toyota, қытайлық Alibaba мен Pinduoduo, сондай-ақ қазақстандық Kaspi және Freedom Holding тобы. Әлемдік капиталдың назарын аудару үшін олар өздерінің «коммерциялық ағаштарын» әлемдегі ең үлкен әрі қаражаты ең көп осы құнарлы топыраққа отырғызуды жөн көрген.

Сондықтан, сіз америкалық акцияларды сатып алғанда, тек АҚШ экономикасын ғана емес, бүкіл әлемдегі ең үздік, ең көп табыс әкелетін кәсіпорындарға «иелік ету құқығын» сатып аласыз.

Неліктен АҚШ нарығы ең дамыған нарық деп саналады?

Бұл «үлкен бақ» бір күнде пайда болған жоқ. Оның негізгі құрылымын түсіну арқылы сіз оның неліктен бүкіл әлемді өзіне тартатынын ұғасыз.

• Акцияларды кім шығарады?

Екі жүз жылдан астам уақыт бұрын теміржолдар мен зауыттар салуға орасан зор қаражат қажет болды. Қарапайым қарыз алу жеткіліксіз болғандықтан, компаниялар қаржы тарту мақсатында қарапайым адамдарға акциялар шығара бастады. Қазіргі таңда дәстүрлі кәсіпорындар, технологиялық алыптар, биофармацевтикалық компаниялар немесе инновациялық стартаптар болсын, барлығы АҚШ нарығына шыққысы келеді. Бұл «бақта» әлемдегі ең көп инвесторлар мен орасан зор қаражат жиналған. Мұнда компанияларға дамуға қажетті қаражатты табу оңай ғана емес, сонымен қатар болашақта кеңею үшін тұрақты капиталдық қолдау алуға мүмкіндік бар. Бұл – көптеген басқа нарықтарда қол жеткізу қиын артықшылық.

• Акциялармен кім сауда жасайды?

Есіктер бүкіл әлем инвесторлары үшін ашық АҚШ қор нарығы шетелдік инвесторларға есігін айқара ашады. Әлемнің түкпір-түкпіріндегі мекемелер мен қарапайым инвесторлар негізгі талаптарға сай болған жағдайда саудаға қатыса алады. Қолында қомақты қаржысы бар ірі трансұлттық ұйымдар болсын немесе бүкіл әлемдегі сіз бен біз сияқты миллиондаған қарапайым адамдар болсын, бұл нарықта еркін сатып алып, сата алады.

• Неліктен ол «дамыған нарық» деп аталады?

Бұл америкалық «бақ» екі жүз жылдан астам уақыт бойы түрлі сынақтардан өтіп, дүниежүзілік соғыстарға, ірі тоқырауға және түрлі дағдарыстарға төтеп берді. Ол үнемі өсіп-өркендеп, ақырында жаһандық капитал шоғырланған құнарлы топыраққа айналды. Ұзақ жылдық тәжірибе оны барынша «нарықтық» етті: мұндағы акция бағасы толығымен сұраныс пен ұсынысқа және компаниялардың шынайы табыс табу қабілетіне байланысты. Оған қоса, ақпараттың жоғары ашықтығы, сауда-саттықтың өтімділігі және өзін-өзі қалпына келтірудің өте күшті қабілеті бар. Бұл – көптеген дамушы нарықтармен салыстыруға келмейтін қасиеттер.

Тараудың қорытындысы

• Акцияның мәні: акция – ағашты бірлесіп отырғызу сияқты, ол компанияның бір бөлігіне иелік етуді білдіреді. Акционер ретінде сіз компанияның дивидендтері (жемісі) мен акция бағасының өсуі (ағаштың өсуі) арқылы пайда таба аласыз, бірақ сонымен бірге активтердің құнсыздану тәуекелін де айрықша ескере кетіңіз.
• АҚШ нарығының ауқымдылығы: АҚШ нарығы – әлемдегі ең үлкен және капиталы ең көп «үлкен бақ». Мұнда тек американдық алыптар ғана емес, сонымен қатар Қазақстанды қоса алғанда, бүкіл әлемнің ең таңдаулы трансұлттық компаниялары шоғырланған.
• Нарықтың дамығандығы: Ғасырлық дағдарыстардан өткен АҚШ қор нарығы ақпараттың ашықтығымен, сауда еркіндігімен және өзін-өзі қалпына келтірудің өте күшті қабілетімен ерекшеленеді.

Сонымен, біз акцияның мәнін түсініп, АҚШ нарығы уақыт сынынан өткен «үлкен бақ» екенін білгеннен кейін, сізде мынадай сұрақ туындауы мүмкін: «Бізде өзіміздің Қазақстан қор биржасы (KASE) және Астана халықаралық биржасы (AIX) бар емес пе, ендеше мұхиттың арғы жағына барып америкалық акцияларды сатып алудың не қажеті бар?». Бұл бізді келесі тақырыбымызға жетелейді.